Tempel der Wijze Woorden

Een brief van Walther Rathenau aan de filosoof en cultuurjournalist Fritz Mauthner

2012-01-11T05:35:00.000-08:00

Op 11 januari 1916 [1] schreef de Duitse industrieel, publicist en politicus Walther Rathenau (1867) een brief aan de filoloog en filosoof Fritz Mauthner (1849-1923), toentertijd te Meersburg:

Sehr verehrter Herr Mauthner!
Eine ganz besondere Freude haben Ihre gütigen Worte der Anerkennung mir gegeben, eine doppelte: durch den Ausdruck der Gesinnung und als lang entbehrte Zwiesprache.
Der öffentliche Tätigkeit stehe ich jetzt wieder ganz fern, und deshalb zeigt sich mir auch keine Möglichkeit, wie ich wünschte, um Sie den sichtbaren Staatswesen enger zu verbinden; dem unsichtbaren dienen Sie dauernd und in höchster Form, denn Deutschland kann nur existieren, wenn sein inneres Denken erhalten bleibt.
In aufrichter Ergebenheit der Ihre Rathenau.
__________

[1] Het gaat hier om brief nr. 186 uit de in 1926 in twee banden ─ door Carl Reissner Verlag, Dresden ─ uitgegeven Briefe van Walther Rathenau

NB: Op dezelfde dag heeft Walther Rathenau een brief aan Thomas Mann geschreven. De inhoud daarvan is opgenomen op onze Duitstalige zustersite Kulturtempel (2). Daarbij gaat het om nr. 185 uit hetzelfde eerste deel van de tweedelige verzameling.
Naschrift 21 januari 2012: Zie ook de brief van Walther Rathenau van 21 januari 1918 aan Hermann Hesse op onze Duitse zustersite Kulturtempel (2), door hier te klikken.

Epigrammen van de Engelse dichter John Donne bevatten veel wijsheid

2011-12-06T04:13:00.000-08:00

Niobe
BY children's births, and death, I am become
So dry, that I am now my own sad tomb.

A Lame Beggar
I AM unable, yonder beggar cries,
To stand, or move; if he say true, he lies.

A Licentious Person
THY sins and hairs may no man equal call,
For, as thy sins increase, thy hairs do fall.

Antiquary
IF in his study he hath so much care
To hang all old strange things, let his wife beware.

An Obscure Writer
PHILO, with twelve years' study, hath been griev'd
To be understood; when will he be believ'd?
__________
Afbeelding: Portret van een jonge man van Albrecht Dürer siert het voorplat van de band met Poems van John Donne, waarin opgenomen de Epigrams.

Overdenkenswaardigs van Johann Peter Hebel uit Mancherlei Gute Lehren

2011-11-28T09:49:00.000-08:00

Standbeeld voor de dichter, door
Wilhelm Gerstel (1879-1963) in
het Hebelpark te Lörrach.

Nu we gedurende tien dagen ─ deze week vijf avonden en de volgende week eveneens van maandag tot en met vrijdag ─, in het vaste programma-onderdeel van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, in totaal tien verhalen van Johann Peter Hebel voorgelezen krijgen, is het wellicht ook aardig om daarnaast enkele van de negentien andere teksten van dezelfde auteur te publiceren, die hij als Mancherlei Gute Lehren in zijn oeuvre heeft opgenomen.
Die titel kun je zien als een alternatief voor Wijze Woorden, al zijn deze iets langer dan we hier als gebruikelijk opnemen.

Nummer 16 van die negentien Lehren luidt:
"Man muß mit den Wölfen heulen. Daß heißt: Wenn man zu unvernbünftigen Leuten kommt, muß man auch unvernünftig tun wie sie. Merke: Nein! Sondern erstlich, du sollst dich nicht unter die Wölfe mischen, sondern ihnen aus dem Weg gehen. Zweitens, wenn du ihnen nicht entweichen kannst, so sollst du sagen: "Ich bin ein Mensch und kein Wolf. Ich kann nicht so schön heulen wie ihr." Drittens: Wenn du meinst es sei nimmer anders von ihnen loszukommen, so will dir der Hausfreund erlauben, ein- oder zweimal mitzubellen, aber du sollst nicht mit ihnen beißen und anderer Leute Schafe fressen. Sonst kommt zuletzt der Schäfer, und du wirst mit ihnen erschossen.

Nummer 17:
Alles geht leichter wenn man einen Gehilfen hat. Aber eine Heimlichkeit verschweigen kann man besser allein als selbander.

Nummer 18:
Der Mensch ist an drei Proben zu erkennen. Erstlich: Erzürne ihn. Zweitens: Berausche ihn. Drittens: Teile mit ihm ein Erbe. Wenn er in der letzten Probe nicht mankiert, so ist er probat.

Nummer 19 (de laatste uit de reeks):
Worin besteht der Unterschied zwischen einem ehrlichen Mann und einem unehrlichen? Antwort: Der ehrliche Mann findet nichts eher als bis es der Eigentümer verloren hat. Im anderen Fall verliert es Eigentümer erst, wenn es der Unehrliche findet. Item: der Ehrliche gibt es dem Eigentümer zurück, wenn er kann. Der Unehrliche findet noch mehr dazu wenn er kann.

Guido Gezelle: Vlaamsche spreuken uit de Duikalmanak

2011-11-27T10:33:00.000-08:00

Ieder stuivertje brengt zijn gierigheid mede.

De lange weg maakt den moeden knecht.

Het vat geeft uit wat het in heeft.

Geen armer dier dan een hond zonder vlooien.

Het is beter een valsch herbergier
drinkt zelf zijn oneerlijk bier.

't Is gelijk van waar het komt, als 't betaald is.

De nagel heeft het zo kwaad als het gat.

Als de muize in den meelzak is,
meent ze dat ze zelf de meulenare is.

Duivelsbrood groeit in eenen nacht.

Men scheert geen ei, waarom?
't Er groeit geen haarken op.

Foto van Guido Gezelle, op basis van een
veel oudere fotografie uit de 19de eeuw.

Rijkmans ziekte en ammans gebraad
loopen gauw op straat.

Alle dingen hebben twee handhaven,
uitgenomeneen pastoroshond en een koekepanne;
de een heeft er die en de andere maar één.

Hoveerdig ras der menschelingen,
wie zal in u 't bekennen dwingen,
dat al hetgeen gij zijt in schijn,
toch niets en is als kleene zijn.

Leven is maar leed en lijden,
of het nog zoo zalig waar',
Somtijds met een uur verblijden
somtijds met geen één voorwaar.

Het herte lacht niet iederen keer dat de mond lacht.

__________
Meer bijdragen op enkele van onze zustersites, in verband met het feit dat deze grootheid der Vlaamse dichters, in de tweede helft van de negentiende eeuw, op 27 november, in het jaar 1899 is overleden.
Zie: Artikel van heden op Tempel der Letteren. Tevens verwijzen we naar een andere zustersite, die van het fin de siècle, omdat ook daarop vandaag een bijdrage is opgenomen over deze dichter. En op onze zustersite Tempel der Dichtkunst hebben we heden drie van de vele Kleengedichtjes van Gezelle opgenomen.

Diepzinnige, doch voor de hand liggende gedachten, kort en krachtig, van Groninger Boekito

2011-10-23T03:52:00.000-07:00

Om te denken dat je God voor de gek kunt houden, moet je eerst in Hem geloven.

Evenwel is een woord dat nooit aan het begin van een zin staat.
__________
Occupy-beweging
Politici organiseren de maatschappij zodanig dat deze een vijver wordt. Deze kan dan door een kleine groep mensen leeggevist worden. Het overgrote deel heeft het nakijken. Dit heet het vrije spel der maatschappelijke krachten. Liberalisme ─ ook wel salon/Calon-socialisme genaamd.
Als dank krijgen de politici wat brokken toegeworpen. Het zijn jokkebrokken, natuurlijk.

__________
Van de Groninger Boekito kunt u ook gedichten, soms dubbelzinnig van inhoud, raadplegen op onze zustersite Cultuurtempel. In het artikel onder deze link vindt u verdere links naar andere bijdragen, eveneens op die site en op weer andere. Prachtig gewoon!
Zie tevens eerdere aforismen van dezelfde auteur, geplaatst in november 2010 op deze site.

Twaalf voor de hand liggende en diepzinnige gedachten van Louis-Philippe Comte de Ségur

2011-10-11T04:09:00.001-07:00

Louis-Philippe, comte
de Ségur (1753-1830).

Le génie fonde les empires; l'esprit public les conserve; l'égoïsme les détruit.

Les empires tombent comme les hommes, parcequíls veulent aller trop loin et trop vite.

La vertu publique est le seul esprit de vie des états.

La véritable esprit dúne république vertueuse est l'esprit de famille; il adocit le joug, et rend toutes chaînes légères.

Cést le comble du délire de croire quíl est aussi facile de faire des républicains que des projets de république.

L'âge mûr doit proposer les lois; la vieillesse doit les sanctionner; la jeunesse doit les défendre et les exécuter.

Titelpagina van het boek in
kwestie, uitgegeven in 1823.

Les lois tyranniques sèment la haine et recueillent la révolte.

Les lois ne peuvent rien contre les opinions.

Quand l'histoire encense la vanité des despotes, elle est complice de la tyrannie.

La raison écrit l'histoire, et la passion ne compose que des romans politiques.

Se venger de l'injustice de son pays, cést la justifier.

Le pays le plus heureux est celui où l'on sent le moins l'action d'un gouvernement.
__________
Uit: Louis-Philippe, comte de Ségur (1753-1830):
Pensées, maximes et réflexions ─ extraits de ses ouvrages.
1823, Paris, Alexis Eymery, libraire.
__________
Zie tevens onze selectie uit hetzelfde boekje, eerder opgenomen op deze site in maart 2010.

Australisch filosoof Peter Singer in Lichtpunt over armoede, euthanasie en dierenrechten

2011-08-20T09:53:00.001-07:00

Via België Eén
In het televisieprogramma Lichtpunt dat op zondag 21 augustus tussen 21:25 uur en 12:10 uur via de zender België Eén wordt gepresenteerd, is deze keer een gesprek te zien met de Australische filosoof Peter Singer (geboren 1946) over euthanasie, dierenrechten en armoede: een aardige scala aan hedendaagse thema's, die weliswaar steeds meer mensen aangaan en bezighouden, hetgeen een goede zaak is, maar of dat er tijdig voldoende qua aantal ─ en de daaruit voortvloeiende invloed ─ zullen zijn, staat vooralsnog te bezien.

Hoogleraar aan Princeton
Peter Singer is bio-ethicus en in dat vakgebied hoogleraar aan de Amerikaanse Princeton University. Hij is gespecialiseerd in toegepaste ethiek en heeft de reputatie uit te gaan van het principe van het voorkeurs-utilitarisme en op basis van het atheïsme.

Wijze woorden binnen een discussie van vijf: Terug naar de zwarte jaren dertig

2011-07-03T00:34:00.000-07:00

In de nieuwe serie Het Filosofisch Kwintet van de Humanistische Omroep, uit te zenden op Nederland 1, bieden journaliste Clairy Polak en filosoof Ad Verbrugge op zondag 3 juli aan drie gasten de gelegenheid mee te discussiëren en mee te filosoferen over een actueel onderwerp dat deze keer als titel meegekregen heeft Terug naar de zwarte jaren dertig. Aangezien die periode in het land van onze directe oosterburen wel heel erg bruin getint was, zijn we benieuwd hoe zeer deze kleur gaat meespelen in het uitwisselen van gedachten door de vijf deelnemers, elk vanuit een eigen perspectief.
De actuele discussie wordt gevoerd tussen 12:10 uur en 13:10 uur op bovengenoemde televisiezender.
__________
Naschrift 12:10 uur: Clairy Polak meldde voorafgaande aan het NOS Journaal van 12:00 uur deze ochtend dat het thema van de dag bestond in de vraag of een uitspraak van een overkoepelend gerechtshof meer belang had dan van een rechtscollege in het land waar de problematiek werd behandeld.
Wellicht dat het zwarte gat met bruine randen van de jaren dertig nog aan de orde komt in een latere uitzending.

Vijf wijsgerige lieden, zondag bijeen in Het Filosofisch Kwintet op Nederland 1

2011-06-26T00:26:00.001-07:00

De Humanistische Omroep toont, via de televisiezender Nederland 1, op zondag 26 juni ─ tussen 12:10 uur en 13:10 uur ─ voor de tweede keer een aflevering van het programma Het Filosofisch Kwintet. Dat wordt in de tv-komkommertijd ─ meestentijds gekwalificeerd als zomerreces ─ uitgezonden in plaats van het gebruikelijke zondagse programma Buitenhof.
Filosoof Ad Verbrugge (geboren 1967) en journaliste Clairy Polak (geboren 1956) nodigen voor elke zondag in die periode drie gasten uit om gezamenlijk, vanuit een filosofisch perspectief, de kwaliteit van de rechtsstaat te onderzoeken.
De formule lijkt, mutatis mutandis, op Das Philosophische Quartett, dat eens per maand door het tweede publieke Duitse televisienet wordt uitgezonden, met uitzondering van de zomermaanden, en waarin Peter Sloterdijk en Rüdiger Safranski met twee gasten spreken over een actueel thema, eveneens bezien vanuit een wijsgerige invalshoek.

Wijze Woorden van de Oostenrijkse schrijver Johann Nestroy (1)

2011-04-28T01:05:00.000-07:00

Johann Nepomuk Nestroy in 1834, geschilderd
door Franz Schrotzberg (1811-1889).

Ich hätt' sollen gar nicht in d'Wirklichkeit kommen; solang ich noch ein Traum meines Vaters, eine Idee meiner Mutter war, da kann ich recht eine charmante Idee gewesen sein; aber so viele herrliche Ideen haben das, wenn s'ins Leben treten, wachsen sie sich miserabel aus.

Ich habe zu viel Erwachsene kennen gelernt, die der Nachsicht bedürfen, als dass ich je mehr gegen die Kinder streng sein könnte. Den Kindern geschieht ohnedem viel Unrecht. Ist das nicht schon Unrecht genug, dass man sie für glicklich hält? Und sie sind es so wenig wie wir, sie haben in ihren Kinderseelen alle Affekte, eine Sehnsucht die sie mit Täuschungen, eine Eitelkeit die sie mit Kränkungen, eine Phantasie, die sie mit Wauwaubildern quält, und dabei haben sie nicht die Stütze der Vernunft, die uns wenigstens zu Gebot steht wenn wir sie auch nicht gebrauchen. Wir finden ihre Leiden klein, ohne zu bedenken, wie kleinlich wir oft in unseren Leiden sind. Wir finden das kindisch, wenn das Kind sich kränkt über einen hinuntergefallenen Apfel, und wie viele Erwachsene sind oft in Verzweiflung über ein gefallenes Papier.

Viel lernen und nachher viel wissen, das ist keine Kunst, ich habe nichts gelernt und weiss doch eine Menge, da kann man von Kunst reden.

Was die Leute denken werden? Gewiss nicht viel, schon deswegen, weil die denkenden Leute die wenigsten sind.

Man soll die Verirrungen des Geistes nicht für ein Bedürfnis des Herzens halten.

Die meisten verdienen den Namen Liebhaber desstwegen, wei; s'ausser der Lieb gar nix haben.

Die Ehen werden im Himmel geschlossen. [. . .] darum erfordert dieser Stand auch meistens eine überirdische Geduld.

Verdoppeln lässt sich das Glück nur wenn man es teilt.

Wenn die Dummheit in der Regel mehr Glück als die Weisheit hat, so ist es eigentlich schon eine halbe Dummheit, wen man nach Weisheit trachtet. Und wie oft hat der Gescheite Momente, wo er sich wünscht, recht dumm zu sein; der Dumme hingegen wünscht sich nie, gescheit zu sein; er glaubt es ohnedem, dass er es ist, und in dieser Leichtfedrtigkeit liegt schon eine Art Glückseligkeit, währenddem das Vielwissen zu gar nix ist, als dass es einem Kopfweh macht.

Glücklich sein ist bei weitem nicht das, als aufhören unglücklich zu sein.
__________
Johann Nepomuk Nestroy (1801-1862)
Oostenrijks zanger, acteur, tonelist in de Biedermeier-periode.

Grote diversiteit aan opvattingen over (de functie van) de kunst

2011-04-01T14:22:00.000-07:00

De een ziet kunst als anarchie [1], een ander daarentegen meent dat (de) kunst constitutief is [2], een derde ziet kunst als overschot [3], en vierde weet zeker dat kunst een tegenbeweging vormt [4]. Kunst beschouwen als utopie is ook een bekend standpunt.
Als we een reeks anonymi mogen geloven, is kunst een vorm van propaganda, of zelfs een revolutie, dan wel affirmatief. Maar het begrip domheid wordt in die context eveneens genoemd.

Denn die Kunst ist eine Tochter der Freiheit.
Friedrich von Schiller (1759-1805)
Die Kunst ist ein Teilzustand des jeweiligen Gesamtzustandes der Gesellschaft und unterliegt wie sie dem Gesetzgeber.
Arno Holz (1863-1929)

Künstler, du bist König: die Kunst ist das wahre Königreich.
Sàr Mérodack Joséphin Péladan (1859-1918)

Die Kunst ist (. . .) keine Lehrerin und Erzieherin für das unmittelbare Handeln; der Künstler ist nie in diesem Verstande ein Erzieher und Ratgeber; die Objekte, welche die tragischen Helden erstreben, sind nicht ohne weiteres die erstrebenswerten Dinge an sich.
Friedrich Nietzsche (1844-1900)

Bei uns ist die echte Kunst revolutionär, weil sie nur im Gegensatz zur gültigen Allgemeinheit existiert.
Richard Wagner (1813-1883)

Weens kunsthistoricus Joseph
Strzygowski.

Die Kunst ist fast immer harmlos und wohltätig, sie will nichts anderes sein als Illusion.
Sigmund Freud (1856-1939)

Seine Freunde zu befriedigen ist noch lange keine Kunst: sie fängt erst an, wo man die Gleichgültigen aus ihrer Ruhe aufschreckt.
Hans von Marées (1837-1887)

Die künstlich geschaffenen Gesellschaftskörper bedürfen der Gesetze, um sich an der Macht zu halten, und sie bedürfen der Kunst als Machtmitel, um sich anschaulich durchsetzen zu können. Die Kunst uinterliegt diesem Zwange, ist dem Willen der Machthaber preisgegeben. Der Künstler muß die nötige Schmiegsamkeit besitzen, um sich desen Forderungen zu fügen.
Joseph Strzygowski (1862-1941)
__________
[1] Heinrich Böll (1917-1985)
[2] Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832)
[3] Kurt Tucholsky (1890-1935)
[4] Friedrich Nietzsche (1844-1900)
__________
Meer wijze, dan wel minder wijze, woorden over Kunst, maar dan met betrekking tot wetenschap, zijn te vinden in een bijdrage van 2 april 2011, op onze Duitstalige zustersite Kulturtempel (2).

Aforismen, deels zeer actueel, van Hans Bauer

2010-11-29T02:14:00.000-08:00

Als de scherpe kantjes er af zijn, blijft de botheid over.

Een politicus is goed als de mensen niet doorhebben dat ze slecht bestuurd worden.

Om te denken dat je God voor de gek kunt houden, moet je eerst in hem geloven.

Ik schoot de kogels in het rond, omdat ik niets van vierkant vond.

Het is mogelijk dat het niet kan — dan is het onmogelijk.

Als het morgen weer zulk weer is wordt het vandaag nog een mooie dag.

Politieke energiebesparing: door gebrek aan gewicht werd het plots licht.

Filosofie: Wat is waar? Dit is hier en dat is daar.
__________
Zie voor gedichten van deze zelfde Hans Bauer, een bijdrage op onze zustersite Cultuur in Groningen en omgeving. Onderaan dat gedicht wordt u weer doorverwezen, eveneens via een link, naar eerdere bijdragen op diezelfde site.

Aanvechtbaar aforisme van Brusselmans over uitvindingen

2010-11-16T22:41:00.000-08:00

"Alle uitvindingen zijn door depressieve mensen gedaan", laat de Vlaamse schrijver Herman Brusselmans (geboren 1957) weten, om daar nog aan toe te voegen: "Een mens kan maar creatief zijn als hij een negatieve ingesteldheid heeft."

De uitspraak — die heden de rondedoor ons land doet als Citaat van de dag — zou wellicht op de schrijver in kwestie van toepassing kunnen zijn, maar als hij naar degenen wijst die grote uitvindingen doen en/of hebben gedaan, is dat voor diversen juist niet van toepassing. Velen van hen hebben weliswaar negatieve ervaringen, zijn wellicht negatief bejegend en hebben daardoor negatieve gevoelens te over ontwikkeld,doch dat betekent niet dat het depressieve mensen zijn, doch eerder mensen die wel eens onder een depressie gebukt gaan, en dat geldt voor zovelen die absoluut niet als depressief kunnen worden aangemerkt.
Om tot grote uitvindingen te geraken, moeten al die mensen, welke de wereld vooruit kunnen helpen — doch eveneens degenen die iets hebben uitgevonden dat zij positief hebben bedoeld, (doch dat ten detrimente van de mensheid is aangewend, door kwalijke lieden die daarin een gewin hebben gezocht en gevonden, en uiteindelijk voor heel veel depressieve mensen tot gevolg gehad heeft) — het, al dan niet bewuste, verlangen hebben gekoesterd iets ten faveure van het leven te hebben willen vinden, simpelweg door, meestentijds intensief, te zoeken.

Walt Whitman en enige van zijn genoteerde gedachten (1)

2010-10-10T18:18:00.000-07:00

BEAUTIFUL WOMEN:
WOMEN sit or move to and fro, some old, some young.
The young are beautiful — but the old aremore beautiful
than the young.

(1860)

THOUGHT
OF EQUALITY — as if it harm'd me, giving others the same
chances and rights as myself — as if it were not indispensable
to my own rights that others possess the same.

(1860)

LOCATIONS AND TIMES:

LOCATIONS and times what is it in me that meets them
all, whenever and wherever, and makes me at home?
Farms, colors, densities, odors — what is it in me that
corresponds with them?

(1860)

WHAT AM I AFTER ALL

WHAT am I after all but a child, pleas'd with the sound
of my own name? repeating it over and over;
I stand apart to hear — it never tires me.

To you, your name also;

Did you think there was nothing but two or three
pronunciations inthe sound of your name?

(1860)

Signatuur van de Amerikaanse dichter, essayist en
prozaschrijver Walt Whitman (1819-1892)

LOOK DOWN FAIR MOON:
LOOK down fair moon and bathe this scene,
Pour softly down night's nimbus floods on faces ghastly,
swollen, purple,
On the dead on their backs with arms toss'd wide,
Pour down your unstinted nibus sacred moon.
(1865)

THE CALMING THOUGHT OF ALL:
THAT coursing on, whate'er men's speculations,
Amd the changing schools, theologies, philosophies,
Amid the bawling presentations new and old,
The round earth's silent vital laws, facts, modes continue.
(1888)

STRONGER LESSONS:
HAVE you learn'd lessons only of those who admired
you and were tender with you, and stood aside for you?
Have you not learn'd great lessons from those who reject
you, and brac themselves against you? or who treat
you with contempt, or dispute the passage with you?
(1888)
_________
Twee gedichten van deze Amerikaanse grootmeester in het omgaan met taal en denken vindt u in een bijdrage op onze zustersite Tempel der Dichtkunst.

Overpeinzingen van Christian Morgenstern uit Stufen

2010-10-07T15:12:00.000-07:00

Ich fange das Raubvögelgesindel meiner häßlichen Gedanken und bate sie am Spieß, derüber einem Feuer sich dreht. Ach, vergebens.

Ich habe nur einen wirklichen Feind auf Erden, und das bin ich selbst.

Ganze Weltalter von Liebe werden notwendig sein, um den Tieren ihre Dienste und Verdienste an uns zu vergelten.

Alles Denken ist Übersetzen Gottes ins Rationalistische. Von Gott dem Original wissen wir nur durch Gott den Übersetzer.

Im Geist erst wird die Natur, wird Gott tragisch. Was ist der Mensch? Die Tragödie Gottes.

Es ist mit der Weltenuhr wie mit der des Zimmers. Sie ist die absurdeste Fälschung der «Wirklichkeit», die dem Menschen wohl je gelungen ist, und doch baut sich auf ihr unsre ganze heutige Welt auf.

Man soll sich keiner Krankheiten schämen und freuen; denn sie sind nichts anderes als ausgetragene Verschuldung.

Wer das feine zweite Ohr für den Souffleur hat, sieht die Geschichte der Menscheit anders an.

Denke dir einen Teppich aus Wasser. Und als die Stickerei dieses Teppichs die Geschichte der Menschen.

Christian Morgenstern (1871-1914)
Uit: Stufen (1916 posthuum verschenen)
__________
Raadpleeg onze Duitstalige zustersite Kulturtempel 2 voor meer aforismen van Christian Morgenstern. Meer in deze categorie gedachten van deze auteur is te vinden op onze Duitstalige zustersite Kulturtempel 2.
__________
Afbeelding: De schrijver in 1907. Schilderij van Hermann Voelkerling (1875-1924).

Filosofische dauwdruppels uit Cassell's Magazine 1908

2010-09-28T15:56:00.000-07:00

It is easier for most folk to follow the band than to face the music.

The younger the man, th more he thinks he knows about women.

The girl who wants to make a name for herself can seldom make a loaf of bread.

When a woman announces that she has nothing further to say , she manages to say it at great lengths.

Many a politician has boasted that all the leaders of his party are at his back, only to discover that they are there to kick him.

Fortune with card are more easily told than made.

A man is often a woman's toy, to be thrown aside when he is broke.

Fools are people who don't use our own particular brand of folly.

We can forgive beauty for being only skin deep if the girl has money.

It occasionally happens that a man marries in haste and spends his wife's money at leisure.

Many a man who is the architect of his own fortune gets no further than the plans and specifications.

Scientists claim that women need more sleep than men. If we could only convince our wives of the truth of this, maybe they would't wait up for us.

Deze (semi-)filosofische dauwdruppels zijn afkomstig uit een nummer van Cassell's Magazine, verschenen in de zomer van 1908 onder de titel Philosophic dew-drops.

Uit de enorme schat aan Goethe's wijsheden (1)

2010-08-16T10:12:00.000-07:00

Es kommt im Leben bloß auf's Tun an, das Genießen und Leiden findet sich von selbst.

Der Ernst, das Heilige, macht allein das Leben zur Ewigkeit.

Vergebens werden ungebundene Geister

Nach der Vollendung reinerHöhe streben;
Wer Großes will, muß sich zusammenraffen.

Ich habe glückliche Mensen kennen lernen, die es nur sind, weil sie g a n z sind; auch der Geringste, wenn er ganz ist, kann glücklich und in seiner Art vollkommen sein.

Wie kann man sich selbst kennen lernen? Durch Betrachten niemals, wohl aber durch Handeln. Versuche, deine Pflicht zu tun, und du weißt gleich, was an dir ist.

Es bleibt ewig wahr:
Sich zu beschränken, einen Gegenstand, wenige Gegenstände recht bedürfen, so auch recht lieben, an ihnen hängen, sie auf alle Seiten wenden, mit ihnen vereinigt werden, das macht den Dichter, den Künstler, — den Menschen.

Zur Resignation gehört Charakter.

__________

Nog zeven van dergelijke wijsheden kunt u vinden op onze Duitse zustersite Kulturtempel in een bijdrage, eveneens van heden.

__________

Afbeelding: Goethe geportretteerd in 1826 door Julius Ludwig Sebbers (1804-1843).

Das geflügelte Wort en nog zeven andere epigrammen van de befaamde romantische dichter Wilhelm Müller

2010-08-07T09:39:00.000-07:00

Recht und Liebe.

Das Recht sagt: Jedem das Seine!

Die Liebe: Jedem das Deine!

Zeit und Mensch.

Was heißt das, über die Zeit zu klagen!

Wie jeder sie macht, so muß er sie tragen.

Die schwere Last.

Nichts ist dem Menschen so schwer zu tragen,

Als eine Lust von guten Tagen.

Lust und Leid.
Wenn du Gott wolltest Dank für jede Lust erst sagen,
Du fändest gar nicht Zeit, noch über Weh zu klagen.

Das geflügelte Wort.

Ist das Wort der Lipp' entflohen, du ergreifst es nimmermehr
Führt die Reu' auch mit vier Pferden augenblicklich hinterher.

Weltlust.

Die Lust der Welt ist Honigseim, um den wir wie die Fliegen schweben;
Noch keine hat daraus genippt, ihr blieb ein Stückchen Flügel kleben.

Atlas.

O Atlas, großer, starker Riese, wie wird des Himmels Last dir schwer!
Die Liebe trägt dieselbe Bürde und hüpft so selig hin und her.

Der erste Flecken.

Wenn du durch den Kot der Strae mußt mit neuen Schuhen gehn,

Wirst du trippelnd auf den Spitzen nach den blanksten Steinen sehn;

Hat sie erst beschmutzt ein Fleckchen, lernst du waten sicherlich:
Hüte, Kind, in deiner Seele vor dem ersten Flecken dich!

Wilhelm Müller (1794-1827), Duits romantisch dichter, verwierf vermaardheid die, zij het thans vooral passief, in combinatie met de liederen van Franz Schubert (1797-1828) is blijven bestaan.

Markante uitspraken van Friedrich von Hardenberg

2010-06-18T10:58:00.000-07:00

Der Dichter schließt, wie er den Zug beginnt. Wenn der Philosoph nur alles ordnet, alles stellt, so löst der Dichter alle Bande auf. Seine Worte sind nicht allgemeine Zeichen — Töne sind es — Zauberworte, die schöne Gruppen um sich her bewegen. Wie Kleider der Heiligen noch wunderbare Kräfte erhalten, so ist manches Wort durch irgendein herrliches Andenken geheiligt und fast allein schon ein Gedicht geworden. Dem Dichter ist die Sprache nie zu arm, aber immer zu allgemein. Er bedarf oft wiederkehrender, durch den Gebrauch absgespielter Worte. Seine Welt ist einfach wie sein Instrument — aber eben so unerschöpflich an Melodien.

Es gibt eine symptomatische und eine genetische Nachahmung. Die letzte ist allein lebendig. Sie setzt die innigste Vereinigung der Einbildungskraft und des Verstandes voraus. / Dieses Vermögen, eine fremde Individualität wahrhaft in sich zu erwecken — nicht bloß durch eine oberflächliche Nachahmung zu täuschen — ist noch gänzlich unbekannt und beruht auf einer höchst wunderbaren Penetration und geistigen Mimik. Der Künstler macht zu allem, was er sieht und was er sein will.

Die Poesie schaltet und waltet mit Schmerz und Kitzel, mit Lust und Unlust, Irrtum und Wahrheit, Gesundheit und Krankheit. Sie mischt alles zu ihrem großen Zwecke — der Erhebung des Menschen über sich selbst.

Der echte Dichter ist allwissend; er ist eine wirkliche Welt im kleinen.

Der erste Mensch ist der erste Geisterseher. Ihm erscheint alles als Geist. Was sind Kinder anders als erste Menschen? Der frische Blick des Kindes ist überschwenglicher als die Ahnung des entschiedensten Sehers.

Wer keine Gedichte machen kann, wird sie auch nur negativ beurteilen. Zur echten Kritik gehört die Fähigkeit, das zu kritisierende Produkt selbst hervorzubringen. Der Geschmack allein beurteilt nur negativ.

Alle geistige Berührung gleicht der Berührung eines Zauberstabes. Alles kann zum Zauberwerkzeug werden. Wem aber die Wirkungen einer solchen Berührung so fabelhaft, wem die Wirkungen eines Zauberspruchs so wunderbar vorkommen, der erinnere sich doch nur an die erste Berührung der Hand seiner Geliebten, an ihren ersten bedeutenden Blick, wo der Zauberstab der abgebrochene Lichtstrahl ist, an den ersten Kuß, an das erste Wort der Liebe, — und frage sich, ob der Bann und Zauber dieser Momente nicht auch fabelhaft und wundersam, unauflöslich und ewig ist?

Das lyrische Gedicht ist für Heroen, es macht Heroen. Das epische Gedicht für Menschen. Der Heros ist lyrisch, der Mensch episch, der Genius dramatisch. Der Mann lyrisch, die Frau episch, die Ehe dramatisch.

Die Welt ist Resultat eines unendlichen Einverständnisses, und unsere eigene innere Pluralität ist der Grund der Weltanschauung.

Man kann immer zugeben daß der Mensch einen vorwaltenden Hang zm Bösen hat — desto besser ist er von Natur, denn nur das Ungleichartige zieht sich an.

Uit: Vermischte Fragmente.

Georg Friedrich Philipp Freiherr von Hardenberg — als dichter bekend onder de naam Novalis — werd op 2 mei 1772 geboren; hij overleed op 25 maart 1801.
__________
Zie tevens onze bijdrage op deze website, gedateerd 1 november 2008, waarin overigens nog weer wordt doorverwezen naar andere teksten op zustersites dan wel redactioneel aan deze website verbonden elektronische publicaties.
Voorts verwijzen we naar één van de Geistliche Lieder van deze auteur, welke heden is opgenomen op onze zustersite Tempel der Dichtkunst.
__________
Afbeelding: Signatuur van Friedrich von Hardenberg. Overgenomen uit Heinrich Kurz: Geschichte der deutschen Literatur; Dritter Band, Zweite Auflage, Verlag B.G. Teubner, Leipzig 1859.

Uit Pensées, Maximes et Réflexions van le comte de Ségur

2010-03-05T09:48:00.000-08:00

Dans l'enfance tout le monde donne à nous; dans la jeunesse nous nous donnons aux autres; dans la vieillesse nous nous concentrons en nous-mêmes.

L'austérité de certains philosophes est la mère de beuacoup de folies.

L'âme malade est malheureuse comme le corps lorsqu'il est malsain: les passions sont les maladies de l'âme; sa santé, c'est la raison.

Celui qui craint tout croit tout.

Dans l'extrème danger, l'extrème audace est sagesse.

L'argent devient toujours rare dans un siècle où tout le monde en veut; tout se vend alors, la réputation, l 'esprit, l'amitié, l'amour.

L'adversité, qui abat les coeurs faibles, grandit les âmes fortes.

L'amour-propre, toujours maître des hommes, corrompt les forts par l'orgueuil et les faibles par la vanité.

La confiance se donne et ne se commande pas.

Souvent le courage, qui résiste avec fierté aux grands malheurs, cède aux contrariétés journalières, et succombe aux chagrins domestiques.
__________

Naschrift 11 oktober 2011:

Zie ook onze selectie van heden, uit hetzelfde boekje, eveneens op deze site opgenomen.

Friedrich Schlegel — Kritische Fragmente: Over de Witz

2010-01-27T15:52:00.000-08:00

In de Kritische Fragmente, gepubliceerd in Lyceum der schönen Künste uit 1797 Heeft Friedrich (von) Schlegel (1772-1829) één en ander gezegd over het fenomeen Witz, dat echter verder gaat dan de grap, de mop, de bak, die wij daarmee heden ten dage verbinden, maar die een soort geestesgesteldheid en uitdrukkingsvaardigheid vertegenwoordigt.

Witz ist unbedingt geselliger Geist, oder fragmentarische Genialität.

Nichts ist verächtlicher als trauriger Witz.

Eineinziges analytisches Wort, auch zum Lobe, kann den vortrefflichen witzigen Einfall, dessen Flamme nun erst wärmen sollte, nachdem sie geglänzt hat, unmittelbar löschen.

An geselligem Witz und geselliger Fröhlichkeit sind weniger Bücher mit dem Roman Faustus zu vergleichen. Er ist der Champagner seiner Gattung.

Witz als Werkzeug der Rache ist so schändlich, wie Kunst als Mittel des Sinnenkitzels.

Witz ist logische Geselligkeit.

Chamforts Lieblingsgedanke, der Witz zei ein Ersatz der unmöglichen Glückseligkeit, gleichsam ein kleines Prozent, womitdie bankerotte Natur sich für die nicht honorierte Schuld deshöchsten Gutes abfinde; ist nicht viel glücklicher als der des Shaftesbury, Witz sei der Prüfstein der Wahrheit, oder als das gemeinere Vorurteil, sittliche Veredelung sei der höchste Zweck dder schönen Kunst. Witz ist weck an sich, wie de Tugend, die Liebe und de Kunst. Der genialische Mann fühlte, so scheint es, den unendlichen Wert des Witzes, und da die französische Philosophie nicht hinreicht, um dieses zu begreifen, so suchte er sein höchstes instinktmäßig mit dem, was nach dieser das Erste und Höchste ist, zu verknüpfen. Und als Maxime ist der Gedanke, der Weise müsse gegen das Schiksal immer en état d'épigramme sein, schön und echt zynisch.

Sinn fur Witz ohne Witz is doch schon das Abc der Liberalität.

Witz ist eine Explosion von gebundenem Geist.

Wlder Witz, oder Witz ohne Pointe, ist ein Privilegium der Poesie, was die prosa ihr ja lassen muß: denn nur durch die schárfste Richtung auf einen Punkt kann der einzelne Einfall eine Art von Ganzheit erhalten.

Die Römer wußten, daß der Witz ein profetisches Vermögen ist; sie nannten ihn Nase.
__________
Afbeelding: Friedrich von Schlegel, zoals deze staat afgebeeld in de bloemlezing Auswahl deutscher Gedichte, Kluge.

NB: Zie onze bijdrage Dichter, lezer en criticus — Enkelelosse notities van maandag 25 januari, op de zustersite Tempel der Letteren voor meer over Friedrich Schlegel

Hautpflege ist Seelenpflege: Carl Ludwig Schleichs Aforismen (2)

2009-08-12T06:25:00.000-07:00

Nadenken over het menselijk bestaan
Dat de aforismen in de bundel van Carl Ludwig Schleich in het hoofdstuk over het leven en de beleving daarvan niet in de laatste plaats medische aspecten bevatten — welke onder meer het verlengen van het leven als thema hebben en aspecten van menselijk gedrag die een voortijdig einde van het aardse bestaan zouden kunnen retarderen — is niet verwonderlijk, gezien zijn functioneren als medicus die vooruitkeek en daaraan consequenties heeft verbonden, niet alleen binnen zijn vakgebied, maar die het menselijk bestaan in een ruimere context heeft ervaren en dienovereenkomstig zijn ondermaanse bestaan heeft ingedeeld.
In de tijd dat hij, na zijn eindexamen aan het Katharinen-Gymnasium te Strahlsund had gedaan, was hij eerst in Zürich gaan studeren, waar hij bevriend raakte met de dichter Gottfried Keller, waardoor ongetwijfeld een verder uitdiepen van de literaire belangstelling van de jonge medisch student werd gerealiseerd.
Bovendien behoorde Schleich tot de categorie medici zonder oogkleppen die nuttige tips gaven om de weg naar de apotheek zo veel mogelijk overbodig te maken. In die zin zag hij, goed een eeuw geleden reeds een alternatief voor het onleesbaar pennen op vel uit het receptenblok. Maar goed, daar was het verstandige deel van de witjassen in Duitsland een eeuw geleden al van doordrongen.

Das Leben — Ein Erleben

Unser Leben ist ein Erleben. Es ist so lang als es Erlebnisse in sich schließt.

Es ist vielleicht wichtiger, das Leben zu vertiefen, als es zu verlängern und auszudehnen.

Es gibt Methoden, diese Gesäßmuskeln zu stählen. Es gibt mikroskopische Turnübungen; die Überdehnung dieser mikroskopischen Muskeln zu verhüten, das ist der Inhalt jeder Lehre zur Erhaltung des Lebens.

Wir werden dauernd von neuem erzeugt:

Durch die Saatkörner der Nahrung.

Die meisten Menschen die früh alt werden, sind es immer gewesen.
Es gibt greisenhafte Kinder, wie es Kinderseelen bei alten Leuten gibt.

Von der Haut aus kann man die Seele stählen.

Hautpflege ist Seelenpflege.

Ich kenne nur ein Mittel, der Willenskraft auf physischen Wege zu Hilfe zu kommen: die kalte Dusche. Jeden Morgen von der Wiege bis zur Bahre eine Dusche, ist ein Luftbad und eine Sohlenreiniging.

Der Weg zum Badezimmer ist näher als der zum Apotheker.

_____________

Afbeelding: Carl Ludwig Schleich in de tijd van zijn medisch assistentschap te Greifswald, 1880.

Wijze woorden betreffende De Dood, door G.J.P.J. Bolland

2008-12-04T06:26:00.000-08:00

Het leven heeft zijne mogelijkheid, bestendigheid en onhoudbaarheid, en tot de eenheid waaraan het zich te buiten gaat, komt het in den dood.

De dood — bestaat niet. Hij geldt niettemin als de eenheid, waarin de veelheid des levens bestendig verdwijnt, en al wat levend staat en gaat, heeft reeds als zoodanig den dood in het lijf.

De dood is besliste verevening van de tegenstellingen der verenkelde zieligheid of zielige verenkeling.

De dood is de heer des levens, en de vrees voor dien heer het begin der wijsbegeerte; wat den dood niet heeft gevreesd komt niet tot wijsheid, — en wat over die vrees niet heenkom, even weinig.

De nacht van den dood is de dageraad van den geest: de opheffing van voorondersteld natuurlijk leven is in den geest eene werkelijkheid.

De zelfvergeestelijking der natuur is eene levendige zelfversterving.

Het natuurlijke leven en de natuurlijke dood zijn in den geest voorondersteld en samengekomen tot werkelijke en werkdadige eenheid; daarom is de dood der natuurlijkheid een opleven des geestes.

In levenden lijve is de geest van den dood onafscheidelijk; ieder onzer heeft dan ook de dood in het lijf.

De wijze sterft niet meer. Hij is in levenden lijve der wereld afgestorven.

Het leven bestendigt zich door den dood, en de geest heeft eeuwig leven door den dood.

Aan zijne zieligheid moet het natuurlijke leven den natuurlijken dood in; de geest is onsterfelijk.

Aan den dood gaat de mensch zijn leven te buiten in den geest, en àls de geest; de geest vooronderstelt natuurlijk leven, om er boven uit te zijn.
__________

Gerardus Johannes Petrus Josephus Bolland (1854-1922), in leven hoogleraar te Leiden, liet De Boeken der Spreuken — uit de leerzaal van zuivere rede voor het eerst in 1913 uitgeven; de tweede druk is verschenen in 1919; uit die editie stammen de hierboven verzamelde spreuken.

Diep doorleefde gevoelens over het fenomeen Muziek (2)

2008-11-29T10:05:00.000-08:00

Waar de spraak ophoudt, begint de muziek.
E. Th. A. Hoffmann (1776-1822)

De toonkunst is 's mensen hart.
Richard Wagner (1813-1883)

De wereld der muziek is niet altijd de wereld der harmonie.
J. de Bonnefon

Men heeft de muziek bevroren architectuur genoemd; evenzo kan men de muziek vloeibare architetuur noemen.
Moritz Hauptmann (1792-1868)

De muziek is de middelaarster tussen het geestelijke en het zinnelijke leven.
Bettina von Arnim (1785-1859)

Ik heb eens Mimi in La Bohème zien sterven dat ik wenste dat het werkelijk gebeurde.
Leopold Koch

De muziek spreekt bovenal de taal der vertroosting.
Jonathan

In alles is muziek, als men slechts oren heeft.
George Gordon, Lord Byron (1788-1824)

Das höchste muss man singen
Weil man's nicht sagen kann.
Peter Rosegger (1843-1918)

Muziek wekt spanningen in de menselijke ziel; zij wekt deze klaarblijkelijk in diepere zielslagen dan die welke voor de rede toegankelijk zijn.
Rudolf Escher (1912-1980)

Wer nicht durch die Musik beweget kann werden,
ist einmal nicht würdig zu leben auf Erden;
wann einem die Musik nicht missfällg ist,
ein Zeichen versicherter Seligkeit ist.
Johann Valentin Rathgeber (1682-1750)
____________
Afbeeldingen
1. Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, dichter en componist.
2. Auteur Peter Rosegger.

Diep doorleefde gevoelens over het fenomeen Muziek (1)

2008-11-16T01:32:00.000-08:00

De muziek is het meest geschikt om ons die loutere duur, dat voortdurend gesnor en dat ononderbroken gegonsvan het diepere leven te doen vatten.
Henri Bergson (1859-1941)

Het oor bevredigen, het hart ontroeren, de geest verkwikken, dat doet de muziek!
Benedett Marcello (1686-1739)

Muziek is de zilveren trap met het hemelsblauw van violen en 't vlammend rood van trompetten, die rustend op de uiterste rand der aarde, ons de gelegenheid biedt op te stijgen tot de sterren.
Nino Salvaneschi (1886-1968)

Het onuitsprekelijk innige van alle muziek, waardoor zij als een door en door bekend en toch eeuwig ver verwijderd paadijs lijkt, zo begrijpelijk is en tevenszo onverklaarbaar, berust daarop dat ze alle roerselen van ons diepste wezen weergeeft, doch boven alle werkelijkheid en ver van alle kwelling.
Arthur Schopenhauer (1788-1860)

Er is maar één ding op de wereld die mij goed doet en dat is de muziek, mar die vreugd zou een ander welicht smart noemen.
Julie de Lespinasse (1732-1776)

Alle methode is ritme. Heeft men het ritme in zijn macht, dan kan men de wereld bedwingen. Ieder mens heeft zijn individueel ritme .
Novalis (1772-1801) [1]

Onder alle ervaringen van de aarde zou enkel de liefde kunnen wedijveren met goede muziek. Maar gelukkig, zij completeren elkaar. Zij vermeerderen zelfs elkaar.
Matthijs Vermeulen (1888-1967)

Muziek is tegelijk de meest gebiedende en de meest toegankelijke kunst; wel is het niet mogelijk aan haar dwang te ontkomen, maar anderzijds verleent zij grenzeloze vrijheden.
J.H.Rosny [2]

Een oeropenbaring noem ik de muziek; in geen enkele andere kunst veruiterlijkt de geheimzinnige mens zich zo kristalhelder. Johann Gottfried Kinkel (1815-1882)

De muziek verlangt dat men immer in een toestand van ontvankelijkheid verkeert, in een soort van gelukkige vrouwelijke gevoeligheid, opdat ze bevruchtend zou kunnen werken.
Friedrich Nietzsche (1844-1900)

Het oudste, echtste en schoonste muziekinstrument, het instrument waaraan onze muziek alleen haar bestaan dankt, is de menselijke stem. Richard Wagner (1813-1883)
__________
[1] Meer prachtige uitspraken van Novalis over andere thema's kunt u vinden in een aparte bijdrage, die op 1 november op een van mijn privé-sites is gepubliceerd.
[2] J.H. Rosny is een pseudoniem voor de twee broers Joseph Henri Honoré Boex (1856-1940) en Séraphin Justin François Boex (1859-1948).
____________
Afbeeldingen
1. De Franse filosoof Henri Bergson.
2. De Franse adellijke dochter Julie de Lespinasse.
3. De Duitse dichter Johann Gottfried Kinkel.

Wijze woorden over levensplichten in negen kwatrijnen, van de al te jong gestorven Duitse dichter Ludwig Hölty

2008-11-12T05:08:00.000-08:00

Lebenspflichten

Rosen auf den Weg gestreut,
Und des Harms vergessen!
Eine kurze Spanne Zeit
Ward uns zugemessen.

Heute hüpft im Frühlingstanz
Noch der frohe Knabe;
Morgen weht der Totenkranz
Schon auf seinem Grabe.

Wonne führt die junge Braut
Heute zum Altare.
Eh' die Abendwolke taut,
Ruht sie auf der Bahre.

Ungewisser, kurzer Dau'r
Ist dies Erdenleben;
Und zur Freude, nicht zur Trau'r
Uns von Gott gegeben.

Gebet Harm und Grillenfang,
Gebet ihn den Winden;
Ruht bei frohem Becherklang
Unter grünen Linden!

Lasset keine Nachtigall
Unbehorcht verstummen,
Keine Bien' im Frühlingstal
Unbelauschet summen!

Fühlt, so lang es Gott erlaubt,
Kuß und süße Trauben,
Bis der Tod, der alles raubt,
Kommt, sie euch zu rauben.

Unter schlummerndes Gebein,
In die Gruft gesäet,
Fühlet nicht den Rosenhain
Der das Grab umwehet;

Fühlet nicht den Wonnenklang
Angestoßner Becher,
Nicht den frohen Rundgesang
Weingelehrter Zecher.

Ludwig Christoph Heinrich Hölty (1748-1776)
Uit: Gedichte (Leipzig, 1870)
Dit gedicht werd op muziek gezet door
Johann Friedrich Reichardt (1752-1814).

Wijsheid van een wat oudere dichter — in tien regels

2008-11-10T20:07:00.000-08:00

AN AUTOGRAPH

The years that since we met have flown
Leave as they found me, still alone:
No wife, nor child, nor grandchild dear,
Are mine the heart of age to cheer.
More favored thou, with hair less gray
Than mine, canst let thy fancy stray
To where thy little Constance sees
The prairie ripple in the breeze;
or one like her to lisp thy name
Is better than the voice of fame.

[Written for an old friend,
Rev. S.H. Emery, of Quincy,
Illinois, who revisited Whittier in 1868.]

John Greenleaf Whittier (1807-1892)
Uit: The Poetical Works
Oxford University Press, 1909

Diepzinnige uitspraken van Novalis over dichters, dichtkunst en genie

2008-11-01T02:18:00.000-07:00

Wenn der Geist heiligt, so ist jedes echte Buch Bibel.

Der Künstler steht auf dem Menschen, wie die Statue auf dem Piedestal.

Der Künstler ist durchaus transzendental.

Die Poesie löst fremdes Dasein in eignem auf.

Das Genie überhaupt ist poetisch. Wo das Genie gewirkt hat — hat es poetisch gewirkt. Der echt moralische Mensch ist Dichter.

Der echte Anfang ist Naturpoesie. Das Ende ist der zweite Anfang — und ist Kunstpoesie.

Nur ein Künstler kann den Sinn des Lebens erraten.

Je größer der Dichter ist, desto weniger Freiheit erlaubt er sich, deso philosophischer ist er.

Die Poesie ist das echt absolut Reelle. Dies ist der Kern meiner Philosophie. Je poetischer, je wahrer.

Der echte Dichter ist a l l w i s s e n d — er ist eine wirkliche Welt im kleinen.

Das Märchen ist gleichsam der K a n o n d e r P o e s i e — alles poetische muß märchenhaft sein. Der Dichter betet den Zufall an.

Jede Wissenschaft wird Poesie — nachdem sie Philosophie geworden ist

Jedes Wort ist ein Wort der Beschwörung. Welcher Geist ruft — ein solcher erscheint.

Die Philosophie ist eigentlich Heimweh — Trieb ü b e r a l l z u H a u s e z u s e i n.

Wir sind auf einer Mission: zur Bildung der Erde sind wir berufen.
__________

Novalis (pseudoniem van Georg Friedrich Philipp Freiherr von Hardenberg (1772-1801).
Uit: Fragmente
__________
Zie tevens onze bijdrage met daarin de poëtisch verwoorde dichtkunst door deze auteur, op onze zustersite Tempel der Letteren.

Dynamisch-wijze woorden ter momentane ondersteuning

2008-10-21T15:38:00.000-07:00

Aanmoediging en opmontering
Het universele genie Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) was de mening toegedaan dat je moest beginnen met dagene dat je kunt doen en waarvan je droomt. De moed daartoe bezit, volgens Goethe, zowel genie alsook kracht, alsmede een vorm van betovering. Deze, door de Duitse dichter bij uitstek geverbaliseerde, gedachte kan voor aldegenen, die ook deze moed in zich bergen, een duwtje in de rug zijn om op het juiste moment datgene te initiëren dat tot het gewenste doel kein leiden.
Iris Seidenstricker, een veertigjarige schrijfster die in Wenen woont heeft filosofie en pedagogie gestudeerd en wat ze in deze beide vakgebieden is tegengekomen, heeft ze kunnen gebruiken bij de samenstelling van enkele bundels met Wijze Woorden, waarvan de derde deze maand is verschenen en voor waarlijk een habbekrats (minder dan vijf euro) te koop is.
Al de filosofische elementen, welke in die wijze opbeurende woorden te vinden zijn, die ze voor deze laatste publicatie — Worte, die stärken — heeft geselecteerd, dienen vanzelfsprekend een pedagogische component te bevatten — eigenlijk een vanzelfsprekendheid bij elke vorm van constructieve filosofie — en dat de samenstelster daarin is geslaagd, blijk uit het brede scala waaruit Iris Seidenstricker heeft geput: uitspraken van de antieke Grieken en Romeinen, van kerkvaders en mystici, van politici en dichters, van journalisten en van grootheden uit de wereld der wetenschappen, alsmede wijsheid uit verzamelingen spreuken.
Dat het ter harte nemen van die wijze woorden — welke op dat moment kunnen aanslaan wanner ze dringend benodigd zijn — tot constructief en zelfs creatief omgaan met situaties kan leiden, heeft de geschiedenis bewezen. Dat de lezers en luisteraars daarbij selectief en kritisch dienen te onderscheiden tussen pijnlijke cliché's en eventuele waarheden, die eigenlijk voor zich spreken, maar die net even dienen te worden uitgesproken, ligt voor de hand. Het mooie van deze nieuwe bundel is, dat alle op- en aanmerkingen, aansporingen en vertroostingen alle in de juiste context hun waarde reeds hebben bewezen. Sommige daarvan blijken, vooralsnog, eeuwigheidswaarde te bezitten, zoals die van protagonisten uit de antieke wereld: de Griekse tragedieschrijver Sofokles of de Romeinse keizer Marcus Aurelius, via opvallende figuren uit de middeleeuwen, zoals Franciscus van Assisi, tot en met Abraham Lincoln in het niet al te verre verleden en schrijvers uit de twintigste eeuw, al dan niet nog rondwandelend op het ondermaanse.
Dierenliefhebber Franciscus van Assisi (1181-1226) vond dat je eerst het noodzakelijke moest doen, en daarna datgene wat mogelijk is, en plotseling blijk je in staat te zijn het onmogelijke te realiseren.

Voorbeelden uit de bewuste bundel
Het boek is onderverdeeld in veertien hoofdstukken, die alle een bepaald thema als zwaartepunt hebben, zoals de liefde, vriendschap, geloof, moed, verandering, hartskwesties, de kleine dingen van het leven, etcetera.
Het ligt voor de hand dat diverse van die wijze woorden in meer dan één categorie zouden passen.

Die wichtigste Stunde ist gerade die Gegenwart, der bedeutendste Mensch der, der dir gerade gegenübersizt, das Notwendigste ist stets die Liebe.
Meister Eckhart (ca. 1260-1328)

Bereit sein ist viel; warten können ist mehr. Doch erst den rechten Augenblick nutzen, das ist alles.
Arthur Schitzler (1862-1931)

Nur wer für den Augenblick lebt, lebt für die Zukunft.
Heinrich von Kleist (1777-1811)

Wenn die Zeit kommt, in der man könnte, ist die vorüber, in der man kann.
Marie von Ebner-Eschenbach (1830-1916)

Mancher große Mann hätte nie an sich geglaubt, wenn ihn nicht gute Freunde entdeckt hätten.
Paul Heyse (1830-1914) — Nobelprijs Literatuur 1910.

Das Glück kommt zu denen, die es erwarten. Nur müssten sie die Tür auch offen halten.
Thomas Mann (1875-1955)

Es ist unmöglich, die Fackel der Wahrheit durchs Gedränge zu tragen, ohne jemanden den Bart zu versengen.
Georg Christoph Lichtenberg (1742-1799)

Der Traum ist der beste Beweis dafür, dass wir nicht so fest in unserer Haut eingeschlossen sind als es scheint.
Friedrich Hebbel (1813-1863)

Erst im Altwerden sieht man die Seltenheit des Schönen und welches Wunder es eigentlich ist, wenn zwischen den Fabriken und Kanonen auch Blumen blühen und zwischen den Zeitungen und Börsenzetteln noch Dichtungen leben.
Hermann Hesse (1877-1962) — Nobelprijs Literatuur 1946

Am Anfang war die Kraft.
Paula Modersohn-Becker (1876-1907)
__________
Worte die stärken — Weisheiten für den Augenblick
Herausgegeben von Iris Seidenstricker.
144 pag., paperback, Originalausgabe (dtv 34503).
Deutscher Taschenbuch Verlag, München, Oktober 2008.
ISBN 978-3-423-34503-3. Prijs (in de BRD en in Amsterdam
bij Boekhandel Die Weisse Rose) € 4,95.
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van de bundel in kwestie.
2. Sofokles; detail van een Grieks standbeeld.
3. Franciscus van Assisi. Oudst bekende afbeelding.
Fresco in het klooster van San Benedetto in Subiaco.
4. Paul Heyse, geschilderd door Adolph von Menzel (1815-1905).
__________
NB: De links die in drie van de auteursnamen voorkomen, geven toegang tot bijdragen — op de Nederlandse cultuursite Tempel der Wijze Woorden — die zijn gewijd aan alleen die schrijfster of auteur in kwestie.

Het afwisselende spel des levens — wijsheden van Friedrich von Schiller

2008-10-04T16:33:00.000-07:00

SPRACHE
Warum kann der lebendige Geist
dem Geist nicht erscheinen!
Spricht die Seele, so spricht
ach! schon die Seele nicht mehr.

SPRECHEN UND SCHWEIGEN
Jeden anderen Menschen erkennt man an dem,
was er ausspricht,
Was er weise verschweigt, zeigt mir den Meister des Stils.

WEISHEIT UND KLUGHEIT
Willist du, Freund, die erhabensten Höhn
der Weisheit erfliegen,
Wag es auf die Gefahr, daß dich die Klugheit verlacht.

UNTERSCHIED
Auch in der sittlichen Welt ist ein Adel; gemeine Naturen
Zahlen mit mdem, was sie tun, schöne mit dem was sie sind.

SPRÜCHE DES KONFUZIUS
Dreifach ist der Schritt der Zeit:
Zögernd kommt die Zukunft hergezogen,
Pfeilschnell ist das Jetzt entflogen,
Ewig still steht die Vergangenheit.

MASSE MENSCH
Jeder, sieht man ihn einzeln,
ist leidlich klug und verständig,
Sind sie in corpore, gleich
wird dir ein Dummkopf daraus.

DIE SCHWERE VERBINDUNG
Warum will sich Geschmack und Genie
so selten vereinen?
Jener fürchtet die Kraft,
dieses verachtet den Zaum.

ABERWITZ UND WAHNWITZ
Überspringt sich der Witz, so lachen wir über den Toren,
Gleitet der Genius aus, ist er dem Rasenden gleich.

REZENSION
Sehet, wie artig der Frosch nicht hüpft!
Doch find ich die hintern
Füße um vieles zu lang,
so wie die vordern zu kurz.

DER GROSSE MANN
Der große Mann verachtet nicht!
Der gnädigste von allen Richtern ist
Der Kenner! — Was der große Mann vermißt,
Ersetzt er gern von seinem Überflusse!

WÜRDE UND ANMUT
Die Würde hindert, daß die Liebe
nicht zur Begierde wird. Die Anmut verhütet,
daß die Achtung nicht Furcht wird.

RÜGEN UND BEKENNEN
Man muß einen Fehler mit Anmut rügen
und mit Würde bekennen.

EDLE ENFALT
Und was kein Verstand der Verständigen sieht,
Das übet in Einfalt ein kindlich Gemüt.

BESTIMMUNG
Millionen sorgen dafür,
daß die Gattung bestehe,
Aber durch weinige nur
Pflanzet die Menschheit sich fort.

DIE KUNST ALLEIN
Im Fleiß kann dich die Biene meistern,
In der Geschickichkeit ein Wurm dein Lehrer sein,
Dein Wissen teilest du mit vorgezgnen Geistern,
Die Kunst, o Mensch, hast du allein.

__________
Friedrich Schiler: Des Lebens wechselvolles Spiel — Weisheiten.
Herausgegeben von Johann Prossliner. 144 pag., paperback. dtv-Originalausgabe 2004, 2. Auflage 2005. Deutscher Taschenbuch Verlag, München. ISBN 978-3-423-13271-X. Prijs € 6,— (de prijs geldt
alleen in de BRD en in Amsterdam bij Boekhandel Die Weise Rose).
____________
Afbeeldingen
1. Friedrich von Schiller (1759-1805) in 1794.
2. Voorzijde van de dtv-uitgave met Schillers wijsheden.

Overdenkingen van de Chinese mysticus Tsjoeang Tsze

2008-10-01T10:18:00.000-07:00

Een volmaakt mens minacht het ware wezen; de goddelijke mens minacht de daad; de ware Wijze minacht de roem.

De volmaakte mens is een spiritueel wezen. Al zou de oceaan geheel worden uitgedroogd door hitte, hij zou geen hitte voelen. Al zou de Melkweg hard bevroren raken, hij zou geen koude voelen. Al zouden de bergen door de bliksem worden gespleten, hij zou niet sidderen.

De ware Wijze houdt geen rekening met God. Hij houdt geen rekening met de mens. Hij houdt geen rekening met een begin. Hij houdt geen rekening met materie. Hij beweegt zich in harmonie met zijn medemensen en hij lijdt niet. Hij accepteert de dingen zoals deze zijn en wordt er niet door overrompel. Hoe zouden wij kunnen worden als hij?

Uitwendige straffen worden toegebracht door metaal en hout. Innerlijke straffen komen voort uit wroeging en angst. Dwazen, die uiterlijke straffen oplopen, worden met hout en metaal bewerkt. Zij, die innerlijke straffen over zichzelf afroepen, worden verteerd door het gisten van hun aandoeningen. Alleen de zuivere en volmaakte mens weet deze te mijden.

Schenk geen aandacht aan de tijd, evenmin aan recht en onrecht, maar begeef je in de sfeer van het oneindige en rust aldaar.

Mensen van de wereld zijn altijd verheugd als anderen zo zijn als zij, maar maken bezwaar als dit niet het geval is.

Het leven van de mens is als een paard op hol. Bij elke bocht verandert het. Wat kan hij anders doen dan de voortgang op zijn beloop te laten.

De mens trekt door dit ondermaanse als een zonnestraal langs een kier: een moment aldaar en even later weer verdwenen.

De mens, de beseft dat hij dwaas is, is geen al te grote dwaas.

Ons leven kent een grens, maar kennis is grenzenloos.

De geboorte is niet het begin, de dood is niet het einde.

De heersers van vroeger schreven al hun successen toe aan hun volk, maar schreven alle mislukkingen aan zichzelf toe.
__________
Afbeelding: Liggende Chinese wijsgeer. Overgenomen van de voorzijde van het omslag van een eerdere verzameling met Overpeinzingen van een Chinees mysticus, voor het eerst verschenen in 1913 bij H.P. ter Braak, Deventer. Met als toevoeging op de voorzijde, rechtsonder: Uit de schatkamer der wijsheid.
(Via internet is de eerste druk nog verkrijgbaar, evenals de tweede uit 1917, bij een andere firma, eveneens te Deventer. Dan schijnt het om een gebonden exemplaar te gaan.)

Troostends van Engelstalige schrijvende grootheden

2008-09-28T20:10:00.000-07:00

Grief should be the instructor of the wise: sorrow is knowledge:
they who know the must mourn the deepest.

George Gordon Lord Byron (1788-1824)

Faith alone can interpret life,
And the hearts that aches and bleeds with the stigma
Of pain, alone bears the likeness of Christ,
And can comprehend its dark enigma.

Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882)

Sorrow is hard to bear, and doubt is slow to clear,
Each sufferer says his say, his scheme of the weal and woe:
But God has a few of us whom he whispers in the ear:
The rest may reason and welcome: 'tis we musicians know.

Robert Browning (1812-1889)

There is a tendency in things to right themselves.
Ralph Waldo Emerson (1803-1882)

In the first sharp pangs there is no comfort: whatever goodness may surround us, darkness and silence will still hand about our pain. But, slowly, the clinging companionship with the dead is linked with our living to feel our sorrow as a solemn initiative.

George Eliot (1819-1880)

There are in this world blessed souls whose sorrows spring up into joys for others: whose earthly hopes, laid in the grace with many tears, form the seed whence spring lasting flowers
and halm for the desolate and afflicted.

Harriet Beecher Stowe (1811-1896)

My lighter moods are like to these,
That out of words a comfort win;
But there are others griefs within
And tears that at their fountain freeze:

For by the hearth the children sit
Cold in that atmosphere of Death,
And scarce endure to draw the breath,
Or like to noiseless phantoms flit.

But open converse is there none,
So much the vital spirits sink
To see the vacant chair, and thin.
"How good! how kind! and he is gone."

Alfred Tennyson (1809-1892)

Well to suffer is divine:
Pass the watchword down the line,
Pass the countersign "Endure,"
Not to hi who rashly dares,
But to him wo nobly bears
Is the victor's garland sure.

John Greenleaf Whittier (1807-1892)

Yet I argue not
Against Heaven 's hand or will,
Not bate a jot
Of heart or hope, but still bear up and steer
Right onward.

John Milton (1608-1674)

There are nettles everywhere,
But smooth green grasses are more common still—
The lue of heaven is larger than the cloud.

Elisabeth Barret Browning (1806-1861)
____________
Afbeeldingen
1. De Amerikaanse dichter Henry Wadsworth Longfellow.
2. De Engelse dichteres George Eliot (eig.: Mary Ann Evans).
3. De Engelse poet laureate Alfred (Lord) Tennyson.
4. De Engelse dichter John Milton.

Wijze woorden van Friezen over alle denkbare situaties

2008-09-23T10:11:00.000-07:00

In een ware kringloopwinkel — zo één die zichzelf als Weggeefwinkel profileert — kreeg ik het boekje Friese Wijsheden. Het is een deeltje uit een reeks van Uitgeverij Verba te Hoevelaken, met binnen- en buitenlandse bon-mots, maar ook met op bepaalde thema's gerichte wijsheden: Joodse, Oosterse, bijbelse, Russische, maar ook algemeen Nederlandse en wijsheden van boeren en over bijvoorbeeld het weer.
Deze Friese wjsheden zijn verzameld door Theo Dijkstra, de illustraties zijn van Will Berg.

* * * * * * * * * *

Men moat nit alles sizze wat men wit, mar wol alles witte wat men seit.
Men moet niet alles zeggen wat men weet, maar wel alles weten wat men zegt.

"Ik bin altyd by 't ferstan troch rekke," zei de boer, "doe k jong wie, siet it yn 'e âlderdom en no 't ik âld bin, sit it by de jeugd.
"Het verstand is altijd langs me heen gegaan," zei de boer, "toen ik jong was, wisten de ouderen het altijd beter en nu ik oud ben denkt de jeugd het altijd beter te weten."

In fraachstik hat trije kanten: jo kant en mien kant en de juiste kant.
Een vraastuk heeft drie kanten, jouw kant en mijn kant en de juiste kant.

"'t Giet op 't lêst for 't leafdewurk," sei âlde Gauke en doe die hy twa sigarebantsjes by 't âld papier.
"Het gaat tenslotte om het liefdewerk," zei de oude Gauke, en hij deed twee sigarenbandjes bij het oud papier.

"I preekje hjoed allinnich foar de sliepers," sei dûmny, "det de oaren kinne har wol deljaan."
"Ik preek vandaag alleen maar voor de slapers," zei de dominee, "dus de anderen kunnen wel een tukje doen."

As men witte wol hoefolle in gûne jildt, mot men iene liene.
Als men weten wil hoeveel een gulden waard is, moet men er een lenen.

Hy kin hom an in strie stjitte ndat it hiele hûs daveret.
Hij kan zich zó stoten aan een strootje dat het hele huis ervan trilt.

Grutskens stiet in hynder goed, mar in minske beroerd.
Trots staat een paard goed, maar een mens slecht.

't Is in min spul, immen dy't oer 't hynder tild is, wer yn 'e midden fan 't seal te krijen.
Het is moeilijk om iemand die over het paard getild is weer in het zadel te krijgen.

Bij âldswie it in grut wûnder as in ezel prate, no is 't in wûnder as in ezel hum stilhâldt.
Vroeger was het een groot wonder als een ezel praatte, nu is het een groot wonder als de ezel zich stil houdt.

Duitstalige opvattingen met betrekking tot de erotiek (2)

2008-09-14T13:31:00.000-07:00

Jong geleerd — oud gedaan
De schilder, en dichter Paul Klee (1879-1940), was ervan opvertuigd dat seksuele radeoosheid monsters van perversiteit zou baren, en hij verwoordde dat in een aforisme, maar menig collega binnen en buiten zijn eigen taalgebied heeft zich in heel wat andere bewoordingen over de vleselijke lust zodanig geuit dat er veelvuldig heel weinig aan de fantasie van de lezer werd overgelaten. Maar als we overwegen dat het om schrijvers gaat en daarbij de uitspraak betrekken die Arno Schmidt deed en die we in de eerste aflevering over dit thema aan de orde hebben gesteld, komt al die tomeloze geilheid, uitmondend in coprolalie — vuilbekkerij, zo u wilt — van dat vele schrijven.
Wie zich erover verbaast dat, naast zoveel middelmatige letterknechten, ook ware literaire grootheden in tal van West-Europese talen — onder wie de Duitse dichtervorst en universeel genie Johann Wolfgang von Goethe — zich actief hebben beziggehouden met het schrijven van erotica, dan wel literaire porno, moet zich eens realiseren hoeveel erotische toespelingen of zelfs heel directe beschrijvingen van seksuele wensen en dito daden in kinderrijmpjes, -versjes en uitspraken terug te vinden zijn. Kortom van de wieg tot het graf worden we al dan niet nadrukkelijk bewust — direct en vervolgens langszij door onze kinderen en kleinkinderen — begeleid door seksueel getinte testen, van voorzichtig aquarel tot expliciet, onuitwisbaar mozaïek. Daarover bestaan zelfs lijvige boekwerken waaronder van de Duitse seksuoloog Ernst Bornemann, waarover we zeker in een separate aflevering tussen de vele andere aspecten van wijze uitspraken van grootheden uit de wereldgeschiedenis naders zullen publiceren. Hier echter alvast één voorbeeld dat aan duidelijkheid niets te wensen overlaat.
"Sie kamen mit bunten Wimpeln
Und gingen mit wunden Pimpeln."

* * * * *
. . . indeß, was hab ich mit den Flegeln,
sie mögen fressen, ich will vögeln.
Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832)

In der Liebe gibt es ebenfalls wie in der römisch-katholischen Relgion, ein provisorisches Fegefeuer, in welchem man sich erst an das Gebratenwerden gewöhnen soll, ehe man in die
wirkliche ewige Hölle gerät.
Heinrich Heine (1797-1856)

Der Elefant von hinten
Weis auch das Loch zu finden,
Der Kater braucht kein Licht;
Der Bär bohrt seine Frau
Mit Lust wohl in den Rauh,
Warum denn Menschen nicht?
Selbst Juno mußte lachen,
Als Jupiter wollt machen
Ihr einen dicken Bauch;
Doch läßt sie sich's gefallen,
Und läßt sich tapfer knallen,
Bei einem Rosenstrauch.
Gottfried August Bürger (1747-1794)

Man mag mich fliehn, man mag mich hassen,
Wird mir mein steifer Schwanz gelassen,
So sterb ich mit Zufreidenheit.
Johann Heinrich Voß (1751-1826)

Nach gleichgesinnten Viechern schielt
Ein homosexueller Hund.
Ein Greis, der mit sich selber spielt,
Merkt: Allzuviel ist ungesund.
Alfred Lichtenstein (1889-1914)

Wer nicht mehr liebt und nicht mehr irrt, der lasse sich begraben.
Goethe

Junge Huren, alte Betschwestern;
junge Wüstlinge, alte Mystiker.
Der Mysticismus liegt meistens
in Nervenschwäche und Magenkrampf.
Johann Gottfried Seume (1763-1810)

Man berührt den Himmel wenn man einen Menschenkörper betastet.
Novalis, i.e. Georg Friedrich Phillipp Freiherr von Hardenberg (1772-1801)

Der Kuß der Liebe ist eine symbolische Geschlechtsvereinigung, ein impliziter Beischlaf, und der Beischlaf ein expliziter Kuß.
Karl Julius Weber (1767-1832)

Hanswurst, Bräutigam
Ursel mit dem kalten Loch
Hans Arsch von Rippach
Peter Sauschwanz
Lauszippel
Joseph Blackscheißer
Jgfr. Wurstnickel
Lapparsch
Doctor Bonefurtz.
Goethe
____________
Afbeeldingen
1. Johann Wolfgang von Goethe in 1828.
2. Buste van Gottfried August Bürger in Göttingen.
3. Karl Julius Weber. Ets naar een tekening uit 1811.

Kathechismusmilch en andere intelligente aforismen van Georg Christoph Lichtenberg (1742-1799) — 1 —

2008-09-12T19:46:00.000-07:00

Es gibt keine Synonyma; die Wörter die wir dafür halten, haben ihren Erfindern gewiß nicht einerlei, sondern vermutlich Spezies ausgedrückt.

Heftiges Ehrgeiz und Mißtrauen habe ich noch allemal beisammen gesehen.

Eine Empfindung die mit Worten ausgedrückt wird, ist allzeit wie Musik, die ich mit Worten beschreibe; die Ausdrücke sind der Sache nicht homogen genug. . .

Er hatte zu nichts Appetit und aß doch von allem.

Wenn er seinen Verstand gebrauchen sollte, so war es ihm, als wenn jemand, der beständig seine rechte Hand gebraucht hat, etwas mt der linken tun soll.

Die lebhafte Empfindung, die der gemeine Mann Heimweh nennt.

Das Ding, von dessen Augen und Ohren wir nichts und von dessen Nase und Kopfe wir nur sehr wenig sehen, kurz, unser Körper.

Die Briefe eines klugen Mannes enthalten immer den Charakter der Leute, an die er schreibt. Dieses kann in einem Roman in Briefe sehr schön gezeigt werden.

Er hatte schon längst den stillen Vorsatz bei sich gefaßt, etwas zu tun, das entweder in die gelehrte oder in die politische Zeitung kommen müßte.

Er mußte etwas zu spielen haben, hätte ich ihn keine Vögel haten lassen, so hätte er Mätressen gehalten.

Wie hat es Ihnen in dieser Gesellschaft gefallen?
Antwort: sehr wohl, beinah so sehr als auf meiner Kammer.

. . .Seine Aussprache war so wie des Demosthenes seine, wenn er das Maul voller Kieselsteine hatte.

Weil er seinem Vater nur einmal bei der Zeugung mißlungen war, so getrate sich kein Kupferstechter nachher, noch enmal sein Heil mit ihm in Kupfer zu versuchen.

Wer ist da?
Nur ich.
Oh, das ist überflüssig genug.

Kathechismusmilch.

Ich habe einige Male bemerkt, daß ich Kopfweh bekam, wenn ich mich lange in einen Hohlspiegel betrachtete.

Das älteste Sprichwort ist wohl: Allzuviel ist ungesund.
___________

De hierboven geciteerde uitspraken van Georg Christoph Lichtenberg stammen uit de periode 1764-1772.
___________
Zie ook onze bijdrage met Lichtenberg-teksten op onze zustersite Tempel van de Humor, alsmede nog weer een andere op een van de andere zustersites: Tempel der Letteren.

Dichterlijke wijsheid van Petrus Augustus de Génestet

2008-09-11T06:47:00.000-07:00

Individualiteit (II)
"Wees uzelf!" zei ik tot iemand;
Maar hij kon niet: hij was niemand.

Ernst en Vrijheid (XIII)
Geen Vrijheid zonder ernst: geen ernst ook zonder háár.,
Want zij alleen maakt de' Ernst oprecht, gezond en waar.

Regel, met uitzondering (XVI)
De slechtste Christnen hier op aard,
't Zijn Theologen — zonder baard.

Methoden (XXXII)
Men heeft de empirische en bespieglende methode —
Ook die van Bosco is bijzonder in de mode

Leekedichtjes (XXXIV)
»Zo'n dichtje, nu, wat wil dat zeggen,
Op wetenschappelijk gebied?
N i e t s, — doch het leere ú overleggen,
Wat waar en heilig is, wat niet.

Een Voorstander (XLIV)
»'k Ben v o o r de waaheid!" Goede man, 'k geloof het graag;
Maar zijt ge er a c h t e r? dat's de vraag!

Waarschuwend voorbeeld (LI)
De Liberalen van gisteren — ach,
't Zijn kettermeesters van den dag.
Gij, Liberalen van heden,
Zult ge in hun voetspoor treden?

Paradox (LIX)
»Hij is geen dominee"—
De hemel zij geprezen!
Voor velen is men 't best door 't ganschelijk niet te wezen.

Dogmatisme (CXII):
De Geest, die 't brood dat zielen voedt,
In steen of gif verandren doet.
__________

NB: De Romeinse cijfers, tussen haken achter de titels, verwijzen naar de plaats die elk der geciteerde teksten binnen de Leekedichtje(n)s innemen.

NB 2: Zie tevens onze bijdragen van heden met betrekking tot deze auteur en zijn Dichtwerken op onze zustersite Tempel van de Humor, en eveneens op de cultuursite Tempel der Letteren.
____________
Afbeelding: Petrus Augustus de Génestet in april 1861. Foto van M. Verveer.

Diepere overdenkingen van Friedrich Schleiermacher

2008-09-09T21:44:00.000-07:00

Wir können uns nicht genug waffnen gegen die zauberische Macht von Worten und Namen.

Unendlich ist, was ich erkennen und besitzen will, und nur ineiner unendlichen Reihe des Handelns kann ich mich selbst ganz bestimmen. Von mir soll nie weichen der Sinn, der en menschen vorwärts treibt, und das Verlangen, das, nie gesättigt von dem, was gewesen ist, immer Neuem entgegengeht. Das sei der Ruhm, den ich suche: zu wissen, daß unendlich mein Ziel ist, und doch nie still zu stehen im Lauf.

Laß dich nicht bange machen, was wohl daraus werden möchte, wenn du jetzt dies begönnest oder jenes! Immer wird nichts als du, denn was du wollen kannst, gehört auch in dein Leben.

Nur kühn den Stempel des Geistes jeder Handlung eingeprägt, damit die Nahen dich finden; nur kühn hinaus in die Welt geredet des Herzens Meinung, daß auch die Fernen dich hören.

Laß dir keine Grenzen setzen in deiner Liebe, nicht Maß, nicht Art, nicht Dauer! Ist sie doch dein Eigentum: wer kann sie fordern? Ist doch ihr Gesetz bloß in dir: wer hat dort zu gebieten?

Es ibt keinen schöneren und auch keinen schicklicheren Rahmen um einen großen Schmerz als eine Kette von kleinen Freuden, die man anderen bereitet.

Merke auf den Sabbath deines Herzens, daß du ihn feierst, — und wenn sie dich halten wollen, mache dich frei oder gehe zu Grunde!

Nie werde ich mich alt dünken, bis ich fertig bin; weil ich weiß und will, was ich soll. Bis ans Ende will ich stärker werden und lebendiger durch jenes Handeln, wärmer muß die Liebe sein, die aus einem höheren Grade eigener Bildung hervorget. Dem Bewußtsein der inneren Freiheit und ihres Handelns entspricht ewige Jugend und Freude. Dies habe ich ergriffen und lasse es nimmer, und so stehe ich lächelnd schwinden der Augen Licht und keimen das weiße Haar. Nichts, was geschehen kann, mag mir das Herz beklemmen; frisch bleibt der Puls des Lebens bis an den Tod.

Uit de Jahrmarkt der Gedanken van Karl Kraus

2008-08-29T18:13:00.000-07:00

Was sich nicht alles entpuppen kann: ein Schurke und ein Schmetterling.

Ein Schein von Tiefe entsteht oft dadurch, daß ein Flachkopf zugleich ein Wirrkopf ist.

Man glaubt gar nicht, wie schwer es oft ist, eine Tat in einen Gedanken umzusetzen!

Die Funktion der Milz muß ähnlich sein wie die der Notare im Staate: notwendig, aber überflüssig.

An vieles was ich erst erlebe, kann ich mich schon erinnern.

Eines der verbreitesten Krankheiten ist die Diagnose.

Wenn der erst wüßte, wie ernst das Leben ist, er würde sich nicht erfrechen, die Kunst heiter zu finden.

Besser, es wird einem nichts gestohlen. Dann hat man wenigstens keine Scherereien mit der Polizei.

Eine Notlüge ist immer verzeilich. Wer aber ohne Zwang die Wahrheit sagt, verdient keine Nachsicht.

Man soll nicht mehr lernen, als man unbedingt gegen das Leben braucht.

Feuilletonisten und Friseure haben gleich viel mit den Köpfen zu schaffen.

Er hatte so eine Art sich in den Hintergrund zu drängen, daß es allgemein Ärgernis erregte.

Wider besseres Wissen die Wahrheit zu sagen, sollte für ehrlos gelten.

Die wahren Wahrheiten sind die, welche man erfinden kann.

Es gibt Schriftsteller, die schon in zwanzig Seiten ausdrücken können, wozu ich manchmal sogar zwei Zeilen brauche.

Nicht alles, wat totgeschwiegen wird, lebt.

Der Teufel ist ein Optimist, wenn er glaubt, daß er die Menschen schlechter machen kann.

Der Historiker ist nicht immer ein rückwärts gekehrter Prophet, aber der Journalist ist immer einer, der nachher alles vorher gewußt hat.

Zu allen Dingen lasse man sich Zeit; nur nicht zu den ewigen.

Die Unsterblichkeit ist das einzige, was keinen Aufschub verträgt.
____________
Erlaubt ist, was mißfällt — Karl Kraus zum Vergnügen. Herausgegeben von Günter Baumann. Mit 12 Abbildungen. Reclams Universal-Bibliothek 18467. Philipp Reclam jun. Stuttgart, 2007. ISBN 978-3-15-018467-7. Prijs € 4,— (in de Bondsrepubliek en bij Boekhandel Die Weisse Rose te Amsterdam.
____________
Afbeeldingen
1. Karl Kraus (1874-1936) in 1901.
2. Voorzijde van het Reclam-deeltje uit 2007 met genoeglijke stukjes uit Karl Kraus' omvangrijke oeuvre.

Meer Aforismen vol levenswijsheid van Fritz Brupbacher

2008-08-21T00:52:00.000-07:00

Man kann in einem Aphorismus grad so viel Falsches sagen, wie in einem dicken Buch.

Mancher hält sich für vorurteilslos, dieweil er nur unfähig ist, zu urteilen. [1]

Mancher meint sich frei, weil niemand sich mit ihm verbinden will.

Da er sich nicht ändern konnte, wollte er wenigstens die Welt ändern.

Die meisten Leute sind verschlossen, weil sie nichts zu sagen haben.

Man darf nur Gegner, die keine Kanonen haben, durch Worte zu überzeugen hoffen von ihrem Unrecht.

An Lügen ist das Gefährliche, daß man selber glaubt, was man sagt und sich so sein Hirn versaut.

Der Sitz der Wahrheitsliebe ist nicht in den Geschlechtsdrüsen.

Der Unterleib hat nicht viel Geschmack.

Der Geschlechtstrieb wird am besten durch Betätigung unterdrückt.

Viele meinen, freie Liebe sei, wenn man nichts bezahlt.

Wenn man für Freiheit eintritt, meinen viele, sie müssen jetzt nicht mehr arbeiten.

Sehr großer Idealismus dispensiert vom Handeln.

Richte dein Gedächtnis in die Zukunft hinenin.

Tausend Punkte sind keine Linie und tausend Einfälle kein Gedanke.

Gefahr des Politikers: Daß er selber glaubt, was er sagt.

Eine natürliche Monogamie, auch ohne gedankliche Untreue, ist ein angenehmer, aber seltener Zufall.

Die Ehe ist eine etwas erweiterte kindliche Form der Geschlechtsbetätigung.

Je abstrakter ein Philospoh spricht, umso nobler kommt er sich vor.

Bereuen ist leichter als handeln.

Aphorismen: Nicht zu Ende gedachte Gedanken.
__________

(Zie tevens onze eerste keuze Aforismen van deze schrijver, gepubliceerd op zaterdag 5 juli op deze zelfde Wijze Woorden-site.)
__________
[1] Deze uitspraak van Fritz Brupbacher heb ik als motto geplaatst boven de bespreking, op onze moedersite Cultuurtempel, van een boek over vooroordelen, van de Britse essayist Theodore Dalrymple dat sedert maandag 18 augustus in Nederlandse vertaling beschikbaar is.

Duitstalige pennenvoerders uiten zich, met de juiste melodie en het juiste ritme, over dieren

2008-08-20T05:49:00.000-07:00

Grausamkeit gegen Tiere ist eines der kennzeichnenden Laster eines niederen und unedlen Volkes. Sie ist ein sicheres Zeichen der Unwissenheit und Roheit und kann auch durch alle Zeichen des Reichtums und der Pracht nicht übertüncht werden.
Alexander von Humboldt (1769-1859)

Jedes Weltkind sollte wenigstens einmal im Monat eine Nacht im Freien durchwachen, um einmal alle seine eitlen Künste abzustreifen.
Joseph von Eichendorff (1788-1857)

Es gibt auf der Welt nur ein lügenhaftes Wesen, das ist der Mensch. Jedes andere ist wahr und aufrichtig, indem es sich unverhohlen gibt, als das, was es ist, und sich äußerst, wie es sich fühlt . . . Denn freilich, woran sollte man sich von der endlosen Verstellung, Falschheit und Heimtücke der menschen erholen, wenn die Hunde nicht wären, in deren ehrliches Gesicht man ohne Mißtrauen schauen kann? Ist doch unsere zivilisierte Welt nur eine große Maskerade . . .
Man möchte wirklich sagen: Die Menschen sind die Teufel auf der Erde und die Tiere die geplagten Seelen.
Arthur Schopenhauer (1788-1860)

Ich weiß nicht, wieder liebe Gott einmal bei der großen Abrechnung mein lebenswerk bewerten wird. Ich habe in den letzten Wochen fünfzig Partiturseiten Parsifal geschrieben und drei jungen Hunden das Leben gerettet. Warten wir ab, was gewichtiger auf de Waagschale drücken wird.
Richard Wagner (1813-1883)

Eine der größten Unverfroreheiten des Menschen ist, dies oder jenes Tier mit Emphase falsch zu nennen, als ob es ein noch alscheres Wesen gäbe, in seinem Verhältnis zu den anderen Wesen, als der Mensch!
Christian Morgenstern (1871-1914)

Wenn der Zufall zwei Wölfe zusammenführt, fühlt gewiß keiner die geringste Beklemmung darüber, daß der andere ein Wolf ist; — aber zwei Menschen können sich nie im Walde begegnen, ohne daß nicht jeder denkt, der Kerl könnt ein Räuber sein.
Johann Nestroy (1801-1862)

Die Hündin
Eine häßliche kleine Hündin, im höchsten Grade vormutterschaftlich, kam zu mir. Es war kein rühmliches Tier, und sicher war sie voll zufälliger Junge, von denen kein Aufhebens gemacht worden sein wird, aber sie kam, da wir ganz allein waren, so schwer es ihr fiel, zu mir herüber und hob ihre von Sorge und Innerlichkeit vergrößerten Augen auf und begehrte meinen Blick, — und in dem ihren war wahrhaftig alles, was über den einzelnen hinausgeht, ich weiß nicht wohin, in die Zukunft oder ins Unbegreifliche: es löste sch so, daß sie ein Stück Zucker von meinem Kaffee abbekam, aber nebebei, o so nebenbei, wir lasen gewissermaßen die Messe zusammen, die Handlung war an sich nichts als Geben und Annehmen, aber der Sinn und der Ernst und unsere ganze Verständigung war grenzenlos.
Rainer Maria Rilke (1874-1926)
____________
Afbeeldingen
1. Alexander von Humboldt, daguerrotype uit 1857.
2. De dichter Rainer Maria Rilke.

Duitstalige opvattingen met betrekking tot de erotiek (1)

2008-08-16T05:53:00.000-07:00

De Duitse schrijver Arno Schmidt (1914-1979) was van mening dat je van schrijven heet of geil werd; één van zijn uitdrukkingen met betrekking tot de erotiek was: "Schreiben macht scharf." Dat zal echter niet voor elke schrijver, in de buurt dan wel ver weg, het geval zijn, al is vrijwel ieder eensluidend in de beoordeling als een schrijfproces tot een goed einde is gebracht: dat is een (zeer) bevredigend gebeuren. Een sfeer van erotiek omgeeft het creatieve proces met de pen dus veelal wel, maar dat geldt even zeer voor de verworvenheden van diegenen, die het penseel hanteren of op een andere wijze zeer creatief met hun gaven omgaan.

* * * * *

Wollen wir ein Menschenleben verstehen, so müssen wir wissen, welche Rolle das Erotische darin spielt. Eduard von Kayserling (1855-1918)

Wozu das Drängen, Toben, die Angst und die Not! Es handelt sich darum, daß jeder Hans seine Grete findet." Arthur Schopenhauer (1788-1860)

Ich wollte ich wäre ein Malzbonbon
Und du, du würdest mich lutschen
Joachim Ringelnatz (1833-1934)

Der Magnet forscht mit der Nadel.
Bis er den Mittelpunkt ergründt.
Johann von Besser (Dt. dichter, 1654-1729)

Die Wollust bleibet doch der Zucker dieser Zeit,
Was kann uns mehr denn sie den Lebenslauf versüßen?
Christian Hofmann von Hofmannswaldau (1616-1679)

Es ist sonderbar, daß nicht längst die Assoziation von Wollust, Religion und Grausamkeit die Leute aufmerksam auf ihre innige Verwandtschaft und ihre gemeinschaftliche Tendenz gemacht hat.
Novalis [Friedrich von Hardenberg] (1772-1801)

Seid reinlich bei Tage
Und säulich bei Nacht,
So habt ihrs auf Erden
Am weitsten gebracht.
Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832)

Ereignet sich der allerseltenste Fall, daß beide Geschlechtspartner den stärksten Grad der Liebe fühlen, so vollzieht sich gegen alle Naturgesetze das Wunder, daß Eines das Andere hebt, daß beide über der Erde schweben.
Fritz Mauthner (1849-1923)

Was bedeutet dieserhalb ein Name?
In der Liebe ist das einerlei.
Man verlangr nur, daß es eine Dame
Und von angenehmen Fleische sei.
Ludwig Thoma (1867-1921)

Die Schamhaftigkeit der Frauen hängt mit der Unersättlichkeit ihrer Wollust zusammen; alles Unendliche schämt sich.
Friedrich Schlegel (1772-1829)

Man fragte Sokrates: Was doch das Beste wäre,
Zu freien oder nicht zu frein?
Der Weise gab darauf die Lehre:
Tut was ihr wollt, so wird eseuch gereun.
Barthold Hinrich Brockes (1680-1747)

Und was die Weiber betrifft, so war ich diesen sehr gewogen — hätten sie mich nur haben wollen.
Arthur Schopenhauer (1788-1860)

Der Mensch, recht eigentlich das sprechende Tier, ist das einzige, das auch zur Fortpflanzung der Gespäche bedarf.
Robert Musil (1880-1942)

Der Jüngling küßt,
Wenn er des Mädchens denkt, die eigne Hand
Die sie ihm drückte, als sie von ihm schied,
Der Mann braucht etwas mehr.
Friedrich Hebbel (1813-1863)

Wer nicht mehr liebt und nicht mehr irrt, der lasse sich begraben.
Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832)
____________
Afbeeldingen
1. Joachim Ringelnatz.
2. Fritz Mauthner.
3. Friedrich Hebbel.

De talrijke facetten van de gespiegelde mens volgens de Duitse dichter Rudolf Georg Binding (1867-1938)

2008-08-07T18:51:00.000-07:00

Der Spiegel erzieht die Menschen dazu, sich selbst zu belügen. Noch niemand hat vor dem Spiegel gebeichtet, noch keine Frau bekannt wie sie ist — selbst die schamloseste nicht. Es ist das Gegenteil eines Beichtstuhls oder Beichtvorgangs, hinter dem ein lebendes Ohr, ein Vergebender, ein alles Verstehender ist. Es hat keinen Sinn, dem Spiegel zu beichten. Wenn wir ehrlich vor ihm wären — er würde uns verlachen. Man möchte ihm zwar nichts verhüllen — aber man verhüllt sich, indem man vor ihm tritt.

Die Bewegungen und der Ausdruck des gespiegelten Menschen erreichen nie die Kraft, die Anmut, die Schönheit, deren der Mensch fähig ist. Der gespiegelte Mensch ist der Mensch in der Erkrankung seines Persönlichkeitsgefühls und in der Lähmung seiner Seele.

Sein Spiegelbild anzublicken — selbst mit der leisesten Hoffnung — ist der Sturz des Menschen in das wirklich Vergebliche, der Versuch eines neuen Sündenfalls: eine Frucht vom Baume der Erkenntnis zu essen, der keiner ist.

Menschen, die im Spiegel ihren aufrichtigen Freund sehen, haben keinen aufrichtigen Freund.

Im Spiegel liegt Torheit, Eitelkeit, Vergänglichkeit, Erstarrung, Mord jedes Gefühls, Selbstbetrug, Verachtung aller Wahrhaftigkeit — und in dir nur Schönheit, Liebe, Gefühl, Wahrheit, Erhöhung, Aufstieg, Beglückung.

Sage dir tausendmal, das Spiegelbild sei ein physikalisches, ein optisches Phänomen, ohne Bedeutung für dein Leben — ja, es dürfe keine Bedeutung gewinnen, so gewinnt es dennoch Bedeutung — aber es ist nicht die, die du meinst.

Das Spiegelbild ist das Bild der unzulänglichen Bürgerlichkeit und der verbürgerlichten Unzulänglichkeit — beides — in dem Umfang und in der Bedeutung, die diese Erscheinungen in ihrem Übergang und ihrem Ineinanderfließen zukommt.

Es gibt kein Volk, bei dem der Spiegel das bevorzugte Instrument des Mannes wäre.

Der Spiegel frißt Toren und speit Narren aus — war ein Sprichwort des Mittelalters.

UIT: Rudolf Georg Binding — DIE SPIEGELGESPRÄCHE — IV: Selbstgespräch (Dialoge 1932)
Overgenomen uit Nur noch die Liebe ist stark — Eine Auswahl, erschienen im Bertelsmann Lesering, 1955.

* * * * *

Op 4 augustus jongstleden is het zeventig jaar geleden dat de Duitse dichter Rudolf Binding — die werd geboren op 13 augustus 1867 in het Basel — in het Beierse Starnberg overleed. Ondanks die Zwitserse geboorteplaats waren het Frankfurter achtergronden die zijn leven bepaalden, doordat zijn beide ouders daar vandaan kwamen. Vader Binding was gewoon hoogleraar Strafrecht aan de Universiteit van Basel. Dat beroep bracht nogal eens een verhuizing met zich mee en zo is die Rudolf in zijn jongste jaren en gedurende zijn jeugd uit Basel, via Freiburg en Straatsburg eerst in Frankfurt en vervolgens in Leipzig terechtgekomen.
Hij ging eerst rechten en vervolgens medicijnen studeren, maar maakte geen van beide af. Daarna ging hij in de paardenfokkerij en werd hij wedstrijdruiter. Voor zijn latere werkzaamheid als schrijver werd een reis naar Italië en Griekenland van doorslaggevende betekenis. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij ritmeester en stafoffcier. Later vestigde hij zich als ongebonden werkend schrijver in en vlakbij Frankfurt am Main.
(wordt vervolgd)

Wat De Prediker over boeken en lezen te melden had

2008-08-04T13:15:00.000-07:00

In een der boeken van het Boek der Boeken
In het boek Ecclesiates (De Prediker) wordt in Hoofdstuk 12, vers 11 en 12, gewag gemaakt van boeken en lezen, en dat is weer in diverse vertalingen zo poëtisch overgebracht dat we enkele daarvan u — in het kader van deze verzameling wijze woorden en aanverwants — niet willen onthouden. In de klassieke Statenvertaling wordt het als volgt verwoord:

Ende wat boven deselve is / mijn sone / weest gewaerschouwd / van vele boeken te maken / en is geen eynde / ende veel lesens is vermoeijinge des vleesches. (Uitgave 1793. *1)

In een begin twintigste eeuw uitgegeven versie van diezelfde Statenvertaling staat het zo:

En wat bovenal dezelve (*2) is, mijn zoon, wees gewaarschuwd: van vele boeken te maken is geen einde, en veel lezen is vermoeiing des vleesches.

In de Nieuwe Vertaling van de Bijbel, voor het eerst compleet verschenen in 1951, komen we het als volgt, veel prozaïscher, tegen:

En overigens, mijn zoon, wees gewaarschuwd; er is geen einde aan het maken van veel boeken en veel doorvorsen is afmatting voorhet lichaam.

Zo is de tekst ook te vinden in de Rembrandt-bijbel. Een Nederlandse editie met illustraties door Rembrandt van Rijn (1606-1669).
In de Groot Nieuws Bijbel in de omgangstaal wordt het zodanig gezegd dat niemand meer hoeft na te denken wat er zou kunnen worden bedoeld:

En dan nog iets, een laatste waarschuwing. Er worden veel te veel boeken geschreven en van al dat lezen wordt je alleen maar moe.

In de allernieuwste Nederlandse vertaling van de Heilige Schrift, verschenen in 2004, lezen we:

En tot slot, mijn zoon, nog deze waarschuwing: er komt geen einde aan het aantal boeken dat geschreven wordt, en veel lezen mat het lichaam af.

In de wat oudere, Leidsche vertaling — die de tekst opvallenderwijs over de hele bladspiegel, en niet in twee kolommen uitspreidt — staat het zo:

En wat hierboven uitgaat — mijn zoon, laat u waarschuwen: aan het vele boeken maken komt geen einde, en diep doordenken is vermoeiing des vleesches.

In de Engelse King James Bible vinden we het zo omschreven:

And, further by these, my son, he admonished: of making any books there is no end and much study is a weariness of the flesh (3)

En dan kunnen we vanzelfsprekend ook niet achterblijven met dezelfde tekst in een Franse bijbelvertaling:

Du reste, mon fils, tire instruction de ces choses; on ne finirait pas, si l'on voulait faire und grand nombre de livres, et beaucoup d'étude est une fatigue pour le corps.

Zo staat dat in en Franse, protestantse versie van 1882 — ook daarin de tekst over de hele breedte van de bladspiegel — en exact zo in een gereviseerde editie van 1951. Het opvallende is echter dat in die beide edities het versnummer niet 12 maar 14 is.

In de editie van 1545 van de Bijbel "Aufss new zugericht" door Martin Luther, staat de tekst zo:

Hüt dich mein Son / fur andern mer/ Denn viel Bücher machens ist kein Ende / Vnd viel Predigen macht den Leib müde.

Diverse latere uitgaven beroepen zich erop te zijn "nach der deutschen Übersetzung Martin Luthers", en dan lezen we in de uitgave van 1963 door de Württembergische Bibelanstalt Stuttgart:

Hüte dich, mein Sohn, vor andern mehr; denn viel Büchermachens ist kein Ende, und viel Studieren macht den Leib müde.

In de zogeheten Merian-Bibel, een bijbeluitgave met kopergravures van Matthaeus Merian (1593-1650) is sprake van 'revidierter Text 1964', en dan luidt diezelfde tekst op basis van de Luther-vertaling:

Und über dem allen, mein Sohn, laß dich warnen: denn des vielen Büchermachens ist kein Ende, und viel Studieren macht den Leib müde.

In de katholieke Herder-editie, een Jubiläumsausgabe van 1965, staat het iets anders:

Über dies hinaus, mein Sohn, laß dich warnen! Das viele Büchermachen nimmt kein Ende, und vieles Studieren ermüdet den Leib.
__________
*1 Voor bijzonderheden over de verschillende, hier gebruikte, edities van de Gantsche Heilige Schrift zij verwezen naar ons artikel op deze site over Behartenswaardige Woorden van de Apostel Paulus.
*2 Hiermede wordt verwezen naar het in het onmiddellijk voorafgaande Vers 11 vermelde over de 'als nagelen diep ingeslagen' Woorden der Wijzen en hun Verzamelingen.
*3 Nimmer heb ik meegemaakt dat een student — zelfs niet een van een faculteit der godgeleerdheid — die geen zin had om veel te lezen voor zijn vak, naar deze passage in de Schrift heeft verwezen.
____________
Afbeeldingen
1. Afbeelding op de voor- èn achterzijde van de cassette voor de einde jaren zestig van de vorige eeuw uitgegeven Rembrandtbijbel.
2. Voorplat met in de band gestanste ornamentiek van de Leidsche Vertaling van de Bijbel.
3. Gereproduceerd voorkomen van de Luther-bijbel van 1545.
4. Voorzijde van het stofomslag voor de Duitse Merian-Bibel in een reprografische editie uit 1983.

Uit het Brevier van de Deense filosoof Søren Kierkegaard

2008-08-03T10:47:00.000-07:00

Das ethische Individuum ist wie das stille Wasser, das einen tiefen Grund hat; wer hingegen ästhetisch lebt, ist nur oberflächlich bewegt.

Die Bedeutung des religiösen Leidens ist, der Unmittelbarkeit abzusterben.

Geist ist: welche Macht die Erkenntnis über das Leben besitzt.

Die Unmittelbarkeit ist das Glück, denn in der Unmittelbarkeit gibt es keinen Widerspruch; der Unmittelbare ist wesentlich glücklich, und die Lebensanschauung der Unmittelbarkeit ist das Glück.

Es ist das Entweder-Oder, das die Menschen über die Engel erhebt.

Der Unmittelbare kann das Unglück nicht fassen, er verspürt es nur; so is das Unglück stärker als er, und dieses Verhältnis zu der Phantasie-Leidenschaft der Unmittelbarkeit ist Verzweiflung.

Der Ethiker führt nur Verzweiflung durch, die der höhere Ästhetiker bereits begonnen hat.

Wer nur hoffen will, ist feige; wer nur sich erinnern will, ist wollüstig; wer aber die Wiederholung will, das ist ein Mann, und je gründlicher er er sich klar zu machen gewußt hat, ein um so tieferer Mensch ist er.

Während ästhetische Existenz wesentlich Genuß ist, ethische Existenz wesentlich Kampf und Sieg, ist religiöse Existenz Leiden und nicht als Durchgangsmoment, sondern als ständige Begleitung.

Wenn man auch dazu imstande ist, den ganzen Glaubensinhalt in die Form des Begriffs umzusetzen, so folgt daraus nicht, daß man den Glauben begriffen hat, begriffen, wie man in ihn hineinkommt oder wie er in einen hineinkommt.

Im Leiden beginnt das Religiöse zu atmen.

Nun stehen wir also beim Paradox. Entweder kann der Einzelne als der Einzelne in einem absoluten Verhältnis zum Absoluten stehen, und so ist das Ethische nicht das Höchste, oder Abraham ist verloren, er ist weder ein tragischer Held noch ein ästhetischer Held.
____________
Afbeedingen
1. De Deense filosoof en theoloog Søren Kierkegaard (1813-1855).
2. Duitse editie van Kierkegaards Brevier, verschenen als nummer 519 in de Insel-Bücherei.

"Weinig kan ons troosten. . . ." en andere levenswijsheden van Blaise Pascal

2008-08-02T18:36:00.000-07:00

Si il y a un amour pur et exempt du mélange de nos autres passions, c'est celui qui est caché au fond du coeur, et que nous ignorons nous-mêmes.

Le sentiment de la fausseté des plaisirs présents, et l'ignorance de la vanité des plaisirs absents causent l'inconstance.

Peu de chose nous console parce que peu de chose nous afflige.

On a bien de l'obligation à ceux qui avertissent des défauts, car ils mortifient; ils apprennent qu'on a été méprisé, ils n'empechent pas qu'on ne le soit à l'avenir, car on a bien d'autres défauts pour l'être. Ils préparent l'exercise de la correction et l'exemption d'un défaut.

Il n'y a que deux sortes d'hommes: les uns justes, qui se croient pécheurs; les autres pécheurs qui se croient justes.

Pour faire d'un homme un saint, il faut bien que ce soit la grâce, et qui en doute ne sait ce que c'est que saint et qu'homme.

L'Écriture a pourvu de passages pour consoler toutes les conditions, et pour intimider toutes les conditions.

Nous sommes si malheureux que nos ne pouvons prendre plaisir à une chose qu'à condition de nous fâcher si elle réussit mal; ce que mille choses peuvent faire, et font, à toute heure. Qui aurait trouvé le secret de se réjouir du bien sans se fâcher du mal contraire aurait trouvé le point; c'est le mouvement perpetuel.

Chaque degré de bonne fortune qui nous élève dans le monde nous éloigne davantage de la vérité, parce qu'on appréhende plus de blesser ceux dont l'affection est plus utile et l'aversion plus dangereuse. Un prince sera la fable de toute l'Europe, et lui seul n'en saura rien.

La grandeur de l'homme est grande en ce qu'il se connaît misérable. Un arbre ne se connaît misérable. C'est donc être misérable que de se connaître misérable; mais c'est être grand que de connaître qu'on est misérable.

La justice et la vérité sont deux pointes si subtiles, que nos instruments sont trop mousses pour y toucher exactement.

Zeit ist wie Ewigkeit und Ewigkeit wie Zeit, en andere 'geistreiche Sinn- und Schlußreime' van Angelus Silesius

2008-07-31T13:48:00.000-07:00

Ich weiß nicht, was ich bin, ich bin nicht, was ich weiß:
Ein Ding und nicht ein Ding: ein Tüpfchen und ein Kreis.

Mensch, wo du deinen Geist schwingst über Ort und Zeit,
So kannst du jeden Blick sein in der Ewigkeit.

Mensch, wo du noch was bist, was weißt, was liebst und hast,
So bist du, glaube mir, nicht ledig deiner Last.

Tod ist ein selig Ding: je kräftiger er ist,
Je herrlicher daraus das Leben wird erkiest.*
[* — hier: erkoren]

Indem der weise Mann zu tausendmalen stirbt,
Er durch die Wahrheit selbst um tausend Leben wirbt.

Ich lieb ein einzig Ding und weiß nicht, was es ist:
Und weil ich es nicht weiß, drum hab ich es erkiest.

Wer nichts begehrt, nichts hat, nichts weiß, nichts liebt, nichts will,
Der hat, der weiß, begehrt und liebt noch immer viel.

Zeit ist wie Ewigkeit un Ewigkeit wie Zeit,
So du nur selber nicht machst einen Unterscheid.

Was martest du das Erz; der Eckstein ist's allein,
Indem Gesundheit, Gold und alle Künste sein.

Wer in der Sonnen ist, dem mangelt nicht das Licht,
Das dem, der außer ihr verirret geht, gebricht.

Ein Auge, das sich nie der Lust des Sehns entbricht,
Wird endlich gar verblend't und sieht sich selbsten nicht.

Das Wort, das dich und mich und alle Dinge trägt,
Wird wiederum von mir getragen und gehegt.

Der Mensch ist alle Ding: ist's, daß ihm eins gebricht,
So kennet er fürwahr sein Reichtum selber nicht.

Du sprichst, m Firmament sei eine Sonn allein:
Ich aber sage, daß viel tausend Sonnen sein.

Mensch, wo du ledig bist, das Wasser quillt aus dir
Sowohl als aus dem Brunn der Ewigkeit herfür.

Die Weisheit find't sich gern wo hre Kinder sind.
Warum? O Wunderding: sie selber ist ein Kind.

Die Weisheit schauet sich in ihrem Spiegel an.
Wer ist's? Sie selber, und wer Weisheit werden kann.

Man red't von Zeit und Ort, von Nun und Ewigkeit:
Was ist denn Zeit und Ort und Nun und Ewigkeit?

Ich ward das, was ich war, und bin, was ich gewesen,
Und werd es ewig sein, wenn Leib und Seel genesen.

Der Ort und 's Wort ist eins, und wäre nicht der Ort,
Bei ew'ger Ewigkeit, es wäre nicht das Wort.

____________
Afbeeldingen
1. Angelus Silesius heette met burgerlijke naam Johannes Scheffler (1624-1677).
2. Voorplat van de pocketeditie, verschenen in Goldmanns Gelbe Taschenbücher, 1960. Deze reeks, toen nog — evenals enkele andere reeksen Duitse pockets — met een linnen rugje, kostte twee Duitse marken. In hetzelfde jaar verscheen bij dezelfde uitgever, in de reeks Liebhaberausgaben, een in linnen gebonden editie voor de prijs van DM 8,50.
De ongebruikte pocketeditie vond ik in 1994 in een kringloopwinkel tussen een enorme hoeveelheid paperbacks van middelmatige tot slechte kwaliteit, en wel voor de prijs van 10 cent. Verleden jaar ruimde een antiquariaat een exemplaar van de al evenmin gebruikte Goldmann-versie in linnen op voor 50 eurocent.

"De vlinder kent geen sneeuw" en andere oud-Chinese wijsheden

2008-07-30T08:30:00.000-07:00

De wijze spreekt niet over datgene wat hij doet, maar hij doet evenmin iets waarover hij niet zou kunnen spreken.

Wie andere kleren heeft aangetrokken, heeft nog geen persoonswisseling ondergaan.

Als de olie op is, gaat de lamp uit.

Het geluk is een overtrekkende wolk.

De luipaard sterft en laat zijn vel achter, de mens zijn reputatie.

Denk nooit: Hier ziet niemand mij, hier kan ik me laten gaan.

Mensen die bovenmatig hoffelijk zijn, zijn meestal vals.

Je kunt een mens terneder drukken met het gewicht van je tong.

Ook de keizer heeft arme verwanten.

Uit een zandkorreltje kan door kalmte en geduld een parel worden.

Je kunt voor de wind niet wegrennen, je schaduw niet wegpoetsen.

In de oudheid leefde iemand die zoveel van zijn eenogige vrouw hield dat het hem scheen dat alle andere vrouwen een oog teveel hadden.

De wereld is een reusachtige zee, het hart van de mensen is de oever.

Er zijn drie verschijnselen waarvan de mensen snel genoeg krijgen: van de nacht, van de winter en van de regen.

Tegen de toekomst kun je je wapenen, maar niet tegen het verleden.

Dikwijls is het moeilijker naar huis terug te keren dan weg te gaan.

De oude wortels van de herfst zullen in de lente nieuw leven wekken.

Als ik mijzelf aan een streng onderzoek onderwerp en mijzelf niet rechtschapen vind, moet ik me dan niet zelfs voor de geringste onder bedelaars schamen? Maar als ik mezelf wel rechtschapen vind, kan ik mijzelf zonder schaamte voor vele duizenden vertonen.

Kennis kleurt een mens sterker dan een kleur.

Vrees niet als je slechts langzaam vooruitkomt, wees alleen bang voor stilstand.

De mens is niets anders dan een kaars in de wind.

De zee weigert zelfs de kleinste rivieren de toegang niet, daardoor is zij zo diep.

Takken kunnen niet sterker zijn dan hun stam.

Het is dikwijls belangrijker het gepraat van mensen in te dammen dan een rivier.

Een halve sinaasappel is net zo zoet als een hele.
____________
Afbeeldingen: De beide oud-Chinese prenten zijn afkomstig uit het Duitse boek Nur wer den Gipfel des Berges erstiegen, vermag in die weite Ferne zu sehen — Chinesische Weisheiten und Geschichten, in 1951 als tweede druk uitgegeven voor Walther Scheuerman Verlag, Wien.

Verstandige uitspraken van Erasmus van Rotterdam

2008-07-29T20:26:00.000-07:00

En zo wil ik alle vorsten die zich christen noemen, ertoe aansporen alle schijnmotieven en valse voorwendsels te laten varen en met alle ernst en toewijding ernaar te streven een einde te maken aan dit schandelijke en permanente drijven naar oorlog, om voortaan vrede en eendracht te doen heersen tussen allen die toch immers zo nauw verbonden zijn.

Ik geloof haast niet onder het gehele mensdom iemand te kunnen vinden, die te aller ure wijs en die niet met enig soort van waanzin behept is.

De ene gek lacht beurtelings om de andere en zij verschaffen elkaar wederkerig genoegen. En ook zal men niet zelden zien, dat de grootste gek lacht om de kleinste.

De waarheid heeft een zekere natuurlijke kracht om te behagen, als er namelijk niets kwetsends bijkomt, maar dit voorrecht hebben de Goden zeker alleen aan de zotten geschonken.

Als iemand een bij uitstek lelijke vrouw heeft, die echter, volgens het oordeel van haar man, wel met Venus kan wedijveren, zou dat niet even goed zijn, alsof zij inderdaad schoon was?

Want wat baat de schoonheid, die uitstekende gave der onsterfelijke Goden, indien de smet der preutschheid daarop kleeft? Wat de jeugd, als men haar door den zuurdesem van aftandse brommerigheid laat bederven?

Misschien zou het beter zijn, de theologen stilzwijgend voorbij te gaan en niet in deze modderpoel te roeren of slapende honden wakker te maken, omdat dit slag mensen bijzonder laatdunkend en prikkelbaar is.

Zo beweren zij bijvoorbeeld, dat het een lichter misdrijf is, duizend mensen van kant te maken dan eenmaal op de dag des Heren een schoen te naaien voor een arme drommel.

Er zijn theologen wier verstand te middelmatig en wier oordeel te bekrompen is, dan dat zij in staat zouden zijn iets van betekenis op te merken over de letterkunde.

En — ieder vindt een spekje voor zijn bekje, of laat ik het liever zo zeggen, hoe onzinniger iets is, des te meer bewonderaars vindt het.

* * * * *
In eerder in deze reeks zijn al enkele bijdragen opgenomen met Wijze Woorden van schrijvers, van wie (een) verzameling(en) is (zijn) opgenomen in de Insel-Bücherei van Insel Verlag — een reeks dunne stevige boekjes met een plat rugje — dat het overigens veelal heeft begeven waar het om de oudere, voornamelijk vooroorlogse uitgaven betreft.
In Nederland zijn ook nog na de oorlog diverse series boekjes verschenen met een uiterlijk dat reminiscenties oproept aan die bewuste reeks van Insel-Verlag. Zo heeft Uitgeverij Bigot & Van Rossum te Amsterdam de Uilenreeks geproduceerd met daarin internationale letteren: veel proza, flink wat minder poëzie, en nog enkele uitgaven met beeldmateriaal. Op dat laatstgenoemde onderdeel zullen we op een van onze zustersites ongetwijfeld bij gelegenheid nog terugkomen.
Een andere serie van dezelfde uitgeverij is de Kristallenreeks, met daarin Wijsheden van heinde en verre. Deeltjes uit deze reeks kom je weinig tegen, en in die welke je in handen krijgt, ontbreekt — geheel in strijd met de traditie — een lijstje achterin van auteurs, zodat je alleen weet welke schrijvers erin voorkomen als je die eenmaal hebt gezien. In ieder geval is er een bundel met Arabische Wijsheid verschenen (nr. 2), een deeltje met aforismen van de Franse filosoof Blaise Pascal (nr. 5) en een deel met wijze woorden van Erasmus (als nummer 3). Enkele van de hierboven opgenomen uitspraken stammen uit die bundel, de rest had ik op een andere wijze bijeen gesprokkeld. Er is echter zoveel zinnigs uit diens pen gevloeid dat het op deze site vast niet bij één keuze uit dat totaal zal blijven. Ergo: verheugt u haastiglijk.

Afbeeldingen
1. Desiderius Erasmus (ca. 1466-1536), geschilderd circa 1523, door Hans Holbein der Jüngere (ca. 1498-1543).
2. Voorzijde van deel 3 in de Kristallenreeks, met aforismen van Erasmus.

Aforistische wijsheden van Johann Wolfgang von Goethe

2008-07-29T09:33:00.000-07:00

So war ich oft in Gesellschaft einsam und die völlige Einsamkeit war mir meistens lieber.

Geistes- und Seelenverwandte — auf eben diese Weise können unter Menschen wahrhaft bedeutende Freundschaften entstehen: denn entgegengesetzte Eigenschaften machen eine innigere Vereinigung möglich.

Ein Kerl der alle Menschen hassen, der muss was sein.

Es gibt kein äusseres Zeichen der Höflichkeit, das nicht einen tiefen sittlichen Grund hätte. Die rechte Erziehung wäre welche dieses Zeichen und den Grund zugleich überlieferte.

Was ist's anders als Menschenschicksal, sein Mass auszuleiden, seinen Becher auszutrinken.

Des Menschen grösstes Verdienst bleibt wohl, wenn er die Umstände soviel als möglich bestimmt und sich so wenig als möglich von ihnen bestimmen lässt. Das ganze Weltwesen liegt vor uns, wie ein grosser Steinbruch vor dem Baumeister, der nur dann den Namen verdient, wenn er aus diesen zufälligen Naturmassen ein in seinem Geiste entsprungenes Urbild mit der grössten Ökonomie, Zweckmässigkeit und Festigkeit zusammenstellt. Alles ausser uns ist nur Element, ja, ich darf wohl sagen, alles an uns; aber tief in uns liegt diese schöpferische Kraft, die das zu erschaffen vermag, was sein soll, und uns nicht ruhen lässt, bis wir es ausser und oder an uns, auf eine andere Weise, dargestellt haben.

Nur alle Menschen machen die Menschheit aus, nur alle Kräfte zusammengenommen die Welt. Diese sind unter sich of im Widerstreit, und indem sie sich zu zerstören suchen, hält sie die Natur zusammen und bringt sie wieder hervor. Von dem geringsten tierischen Handwerkstriebe bis zur höchsten Ausübung der geistigen Kunst, vom Lallen und Jauchzen des Kindes bis zur trefflichsten Äusserung des Redners und Sängers, vom ersten Balgen des Knaben bis zu den ungeheueren Anstalten, wodurch Länder erhalten und erobert werden, vom leichtesten Wohlwollen und der flüchtigsten Liebe bis zur heftigsten Leidenschaft und zum ernstesten Bunde, von dem reinsten Gefühl der sinnlichen Gegenwart bis zu den leisesten Ahnungen der entferntesten geistigen Zukunft, alles das und weit mehr liegt im Menschen und muss ausgebildet werden: aber nicht in einem sondern in vielen. Jede Anlage ist wichtig und sie muss entwickelt werden. Wenn einer nur das Schöne, der andere nur das Nützliche befördert, so machen beide zusammen erst einen Menschen aus. Das Nützliche befördert sichselbst, denn die Menge bringt es hervor, und alle können's nicht entbehren: das Schöne muss befördert werden, denn wenige stellen's dar, und viele bedürfen's.

Es kommt darauf an, was einer auf der Waage der Menschheit wiegt, alles Übrige ist eitel.

Des Todes rührendes Bild steht nicht als Schrecken dem Weisen und nicht als Ende dem Frommen. Jenen drängt es ins Leben zurück und lehrt ihn handeln, diesen stärkt es zu künftigem Heil im Trübsaal die Hoffnung. Beiden wird zum Leben der Tod.

Für Sorgen sorgt das liebe Leben
Und Sorgenbrecher sind die Reben
__________
Afbeelding: Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) dicteert zijn secretaris John.

Landziekte — Een diagnose van het fenomeen Heimwee — op eigen waarnemingen uit 1830 door Hendrik Conscience

2008-07-27T02:01:00.000-07:00

Uitstekende diagnose
Een auteur, over wie veelvuldig — en zeer terecht — wordt beweerd "Hij leerde zijn volk lezen", moet in staat geweest zijn niet alleen onderhoudend, boeiend en beeldend te schrijven, maar tevens in heel specifieke gevallen eveneens exact de vinger op de wonde plek hebben kunnen leggen.
Afgelopen week vond ik een relatief recent boek over Heimwee. Dat was als oorspronkelijke verzameling van de veelzijdige emotie die naar voren komt in Een anatomie van het verlangen naar elders — zoals de ondertitel van de bewuste bundel luidt — en die bestaande teksten van 22 auteurs als één geheel biedt en in 2004 door uitgeverij Balans als zodanig was gepubliceerd. Het boek is echter in de ramsj beland en binnen dat kader nog weer tot de, bij de Ramsjkoning der Boekaniers, laagst denkbare prijs van zegge en schrijve één euro verlaagd. In die bundel kwam ik een tekst tegen uit 1858 van de Vlaamse volksschrijver bij uitstek, Hendrik Conscience (1812-1883), verschenen in diens boek De omwenteling van 1830: herinneringen uit mijne eerste jeugd.
* * * * *
Terwijl myne kameraden zich buiten de kazerne vermaekten en den avond in vreugde doorbragten, hield ik my dus bezig met myn eigen hart te verknagen en my de gemoedskracht te ontnemen, die er noodig was om niet onder het verdriet te bezwyken..... Ik leed aan de schrikkelyke en meest altyd doodelyke kwael, die men landziekte of heimwee noemt.....
Het heimwee is eene zonderlinge en geheimzinnige ziekte der hersens. Zy vindt hare meeste slagtoffers onder de jonge soldaten; eenigen ook onder de scholieren die, verre van het ouderlyk huis, met dwang in eene kostschool worden opgevoed; of onder jonge kloosterlingen, of onder jonge gevangenen: in één woord, onder zulke menschen die te vroeg van de geboorteplek zyn weggerukt, en nog iets van de teêrgevoelogheid hunner kindschheid hebben behouden.
Wanneer een soldaat de landziekte krygen zal, bekomt zyn gelaet eene bleeke kleur van eenen eigendommelyken toon; zyne ogen worden weifelend en bewegen langzaem; het hoofd neigt hem op de borst. Hy schynt altyd in diepe mymering verzonken; en spreekt men hem hard toe, hy schiet met verrassing uit zynen droom, als iemand die ontwaekt. Niets kan hem vermaeken; zyn lach, indien hy nog bekwaem is om hem te veinzen, is bitter en droef als eene klagt. Hy vlucht zyne vrienden en is liefst alleen; wanneer zyne gezellen de kazerne verlaten, om uit wandelen te gaen, blyft hy in de kamer; als zy te huis zyn, verbergt hy zich in den eenen of anderen hoek der kazerne om, ongezien, met het hoofd op de borst in vryheid te kunnen droomen.
Altyd mymert hy van dezelfde dingen; zyne oogen zien het vaderlyk huis en de vlakte of de bergen waer zyne wiege stond. Hy spreekt tot zyne afwezige moeder; hy noemt de namen der vrienden zyner kindschheid; hy ziet en hoort alles wat hem te huis dierbaer was. In dezen engen kring beweegt zich zyne ziele; en, of hy onder de wapens zy of niet, wat hy doe of verrigte, er is geene plaets voor andere gedachten meer in zyn hoofd.
Door deze eendenkery vervallen zyne hersens welhaest in eene durende verlamming, die voor gevolg heeft dat het lichaem de noodige zenuwzappen niet meer toegezonden worden.
Allengs begint de maeg van den heimzieken soldaet voedsel te weigeren; hy vermagert spoedig, laet zyne leden kragteloos hangen en beweegt zich met eene opmerkelijke traegheid. Onderwyl geschiedt er in zyn binnenste iets vervaerlyks: zyne longen verdroogen, verengen; en baren, in de verholenheid zyner borst, die ronde verhardingen welke een doodvonnis zyn.... Hy begint te kuchen en te hoesten..... Men schryft hem een briefje om naer het hospitael te gaen; zyne kameraden zien hem met treurigen oogslag achterna, terwyl hy de kazerne uitsukkelt..... Zy weten wel dat hy niet wederkeeren zal....!
Er zyn zoo vele jonge soldaten, welke dien weg ingaen! En het zyn de begaefdste zielen, de gevoeligste harten; want een ruw jongeling of een kerel met stoffelijke neigingen krygt het heimwee niet.

De Engelse dichter John Keats over The Human Seasons en even geëngageerd over Modern Love van anno toen

2008-07-26T16:37:00.000-07:00

THE HUMAN SEASONS

FOUR Seasons fill the measure of the year;
There are four seasons in the mind of man:
He has his lusty Spring, when fancy clear
Takes in all beauty with an easy span.
He has his Summer, when luxuriously
Spring's honeyed cud of youthful thoughts he loves
To ruminate, and, by such draming high,
Is nearest unto heaven; quiet coves
His soul has in its Autumn, when his wings
He furleth close; contented so to look
On mists in idleness—to let fair things
Pass by unheeded as a treshold brook.
He has his Winter, too of pale misfeature,
Or else he would forego his mortal nature.

* * * * *
MODERN LOVE

AND what is love? It is a doll dressed up
For idleness to cosset, nurse, and dandle;
A thing of soft misnomers, so divine
That silly youth dot think to make itself
Divine by loving, and so goes on
Yawning and doting a whole summer long,
Till Miss's comb is made a pearl tiara,
And common Wellingtons turn Romeo boots;
Then Cleopatra lives at number seven,
And Atony resides in Brunswick Square.
Fools! if some passions high have warmed the world,
If Queens and Soldiers ave played deep for hearts,
It is no reason why such agonies
Should be more common than the growth of weeds.
Fools! make me whole again that weighty pearl
The Queen of Egypt melted, and I'll say
That ye may love in spite of beaver hats.

JOHN KEATS (1795-1821)
Uit Poems and Sonnets

Afbeeldingen
1. Portret van de Engelse dichter John Keats.
2. Buste van Cleopatra.
3. Cartouche op de voorzijde van de groen-leren band van Keats' Poetical Works, een uitgave van Frederick Warne and Co., Ltd., London and New York, zonder jaartal.

Maximes et pensées uit de pen van Nicholas de Chamfort zijn op tal van fronten vandaag de dag nog actueel (1)

2008-07-22T19:03:00.000-07:00

Il faut convenir qu'il est simple de vivre dans le monde, sans jouer de temps en temps la comédie. Ce qui distingue l'honnête homme du fripon, c'est de ne la jouer que dans les cas forcés, et pour échapper au péril, au lieu que l'autre va au-devant des occasions.

La philosophie, ainsi que la médicine, a beaucoup de drogues, très peu de bons rémèdes, et presque point de spécifiques.

La meilleure philosophie, relativement au monde, est d'allier, à son égard, le sarcasme de la gaieté avec l'indulgence du mépris.

N'as-tu pas honte de vouloir être philosophe plus que tu ne peux?

Le philosophe qui veut éteindre ses pssions ressemble au chimiste qui voudrait éteindre son feu.

Il faut qu'un honnête homme ait l'estime publique sans y avoir pensé, et, pour ainsi dire, malgré lui. Celui qui l'a cherchée donne sa mesure.

Il y a des siècles où l'opinion publique est la plus mauvaise des opinions.

L'opinion publique est une juridiction que l'honnête homme ne dois jamais reconnaître parfaitement, et qu'il ne doit jamais décliner.

L'homme sans principes est aussi ordinairement un homme sans caractère, car s'il était né avec du caractère, il aurait senti ebsoin de se créer des principes.

Célébrité: l'avantage d'être connu de ceux qui ne vous connaissent pas.

Il y a plus de fous que de sages, et dans le sage même, il y plus de folie que de sagesse.

Il y a des sottises bien habillées, comme il y a des sots très bien vêtus.

Le plus riche des hommes, c'est l'économe. Le plus pauvre, c'est l'avare.

La plus perdue de toutes les journées est celle où on l'on n'a pas ri.
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van de kleine paperbackeditie van uitgeverij Mille et une Nuits, met Maximes et pensées van Chamfort, die was geboren als Nicholas-Sébastien Roch.
2. De auteur van de vele verschillende aforismen.

Behartenswaardige woorden van de Apostel Paulus (1)

2008-07-19T14:44:00.001-07:00

Eveneens voor niet-gelovigen
Het is beslist niet noodzakelijk om religieus in algemene zin te zijn dan wel het christelijke geloof aan te hangen — ja, men kan doodeenvoudig a-religieus en zelfs anti christendom zijn — om toch waardering te kunnen opbrengen voor Wijze Woorden die in (één der) boeken van de oudste anthologie van de westerse wereld te vinden zijn, en of die behartenswaardige woorden nu in de reeks boeken des Ouden Verbonds dan wel in die des Nieuwen Verbonds te vinden zijn, is niet belangrijk, als ze maar inhoud hebben en men er iets van 'kan meenemen' — om het nu maar eens populair uit te drukken. Het gaat er immers om of men in staat is waarde toe te kennen aan de woorden in kwestie en, eventueel, of men in voorkomend geval aan deze met een goed gevoel kan terugdenken.
Zo wordt in Ecclesiastes (Prediker, in het Oude Testament) veel wijsheid verkondigd, die we in dit kader gedeeltelijk zeker nog eens aan u zullen voorstellen, maar we beginnen deze reeks Wijze Woorden welke betrekking hebben op de Βιβλια (Biblia) — de verzameling Boeken die in ons deel van het Avondland als Gantsche Heilige Schrift geldt — hier en nu met de Apostel Paulus (ca. 3-ca. 65) in het Nieuwe Testament.

Statenvertaling
Uit de oudste versie van de Nederlandse Bijbel, die ik in eigen huis ter beschikking heb: uit 1793 — een exemplaar op geschept papier, dus tamelijk dik, maar op een relatief klein formaat: 14,5 x 8 cm, en door dat opdikkende papier aan de rugzijde 6 cm dik, aan de papierzijde zelfs 7 cm —, heb ik de tekst letterlijk overgenomen van juist dat ene gedeelte uit de Eerste Brief van Paulus aen Timotheum, Hoofdstuk 5, vers 13:

Ende met eenen leeren zy ledig omgaen by de huysen: ende zyn niet alleen ledig/ maer ook klapachtig/ ende ydele dingen doende/ sprekende 't gene niet en betaemt.

Dat zag er een eeuw later als volgt uit:

En meteen ook leeren zij ledig omgaan bij de huizen, en niet alleen ledig, maar ook klapachtig en ijdele dingen doende, sprekende hetgeen niet betaamt.

In de nieuwste editie van die Statenvertaling is alleen het woord leren aangepast in verband met de spelling, doch verder is deze tekst onaangetast gebleven.

Heel anders luidt de tekst in de Leidsche Vertaling:

En dan ook, daar zij niets te doen hebben, leeren zij huis uit huis in te gaan, niet alleen als leegloopsters, maar ook als babbelaarsters en bemoeiallen, die onbehoorlijke praatjes houden.

Het opvallendste hieraan is, dat er duidelijk in de bewuste tekst heel direct sprake is van vrouwen. Paulus heeft zijn opmerkingen dan ook bedoeld voor jonge weduwen. De waarschuwing richt zich dan ook tegen Roddel en vooral Laster. Hetgeen in de loop der wereld overigens een wijd verbreid fenomeen was en is en zal blijven zolang er mensen zijn. En dat geldt in even sterke mate voor de andere kunne. (De Leidsche Vertaling van het Nieuwe Testament is in 1912 voor het eerst verschenen.)

Een jaar eerder had de Zutphense Nederlands Hervormde predikant P. Veen, samen met enkele anderen, het initiatief genomen om te komen tot een nieuwe vertaling, die veertig daarna in de definitieve versie compleet was. Diverse onderdelen daarvan waren reeds separaat verschenen.
Het Nieuwe Testament werd reeds in 1940 in die versie compleet uitgegeven door het Nederlandsch Bijbelgenootschap. Het dertiende vers van het vijfde hoofdstuk van Paulus' Eerste Brief aan Timotheus luidde toen:

Maar tegelijk wennen zij zich er aan de huizen rond te gaan bij gebrek aan bezigheid, en niet alleen zonder bezigheid, maar ook bezig met praatjes en al te bezig met het spreken over onbehoorlijke dingen.

Hoezeer deze tekst inhoudelijk nog hetzelfde zegt als indertijd de Grootmogende heren der Dordtsche Synode zich dat hadden voorgesteld, het poëtische van de zogeheten Statenvertaling was daarmee verdwenen.
Dat eigentijdse element werd in de loop der decennia na die Nieuwe Vertaling nog sterker, en enkele voorbeelden daarvan zijn te vinden in de Groot Nieuws Bijbel in de omgangstaal, van hetzelfde Nederlands Bijbelgenootschap, verschenen in 1983. Daar komt u 'ons vers' uit de onderhavige Brief van Paulus tegen in deze bewoordingen:

Bovendien, door overal op bezoek te gaan, maken ze het zich tot gewoonte hun tijd te verdoen. En dat niet alleen, het worden kletskousen en bemoeiallen, die praten over zaken die geen pas geven.

Ook hier is de inhoud wel overeind gebleven, maar de indruk van de omgangstaal maakt het hooguit vanuit de optiek van mensen die schrijven en veel minder van hen die dagelijks (eigenlijk alleen maar) spreken.
In de allernieuwste Vertaling van de Bijbel, die door hetzelfde Bijbelgenootschap in opdracht is gegeven en in 2004 is uitgekomen, staat het nog weer anders:

Bovendien zullen ze er een gewoonte van maken hun tijd te verdoen door overal op bezoek te gaan; en dat niet alleen, in hun bemoeizucht praten ze ook over dingen die geen pas geven.

Evenmin kan tegen de inhoud van deze versie geen bezwaar worden aangetekend, aangezien dat wat Paulus te melden had, wel overeind gebleven is, maar de literaire schoonheid heeft moeten plaatsmaken voor een alledaagse babbel. Maar dat was immers de bedoeling van die Nieuwste Vertaling: toegankelijkheid voor zo veel mogelijk mensen. Dat laatste zal wel gelukt zijn. En een enorme prestatie blijft zo'n mammoetproject ook als je persoonlijk de voorkeur geeft aan andere bewoordingen.

Dit vers uit Paulus' brief citeer ik veelvuldig als er lieden van sekten aan de deur komen die de bedoeling hebben om mij hun Enige Waarheid op te dringen. Zij pretenderen te kunnen bewijzen dat zij zelf die waarheid niet alleen in pacht hebben, maar deze voor eeuwig overeind te kunnen houden.
Dat zij echter geen van allen — en de meesten van hen waren Jehova's Getuigen — gedurende meer dan vier decennia blijk hebben gegeven niet over echte bijbelkennis te beschikken, moge blijken uit het feit dat ik in al die jaren nog nooit het weerwoord heb gekregen dat Paulus deze woorden heeft bedoeld voor jonge weduwen en niet voor mensen die trachten het geloof te verkondigen, in dwaling zijnde omtrent een al dan niet goddelijke opdracht. Allemaal lariekoek!
Immers, als het zogenoemde opperwezen zo machtig zou zijn als al die sektariërs — en niet alleen zij — beweren, zou ik wel eens zijn Ontwaakt met de ingeving dat ik me tot een overdrachtelijke Wachttoren zou moeten wenden om tot de voorhof van het Ultieme Heiligdom in den Hoge te kunnen worden toegelaten — want dat betekent eeuwig leven — maar dan slechts via de zo betitelde Koninkrijkszaal van exact die sekte. Het is eenvoudig weg te dol voor woorden.
Het interpreteren van Bijbel-boeken kan men met een gerust hart overlaten aan onpartijdige exegeten; die hebben geen enkele reden om te sjoemelen met betekenissen.
____________
Afbeeldingen
1. De apostel Paulus, in 1633 of 1635 geschilderd door Rembrandt van Rijn.
2. Afbeelding op de titelpagina van een Nederlandse Bijbel uit 1793.
3. Voorkant van het stofomslag van de Groot Nieuws Bijbel uit 1983.
4. Voorzijde stofomslag van De Bijbel in de Nieuwste Nederlandse Vertaling uit 2004, een samenwerkingsproject van de uitgeverijen Querido en Jongbloed, in opdracht van het Nederlands Bijbelgenootschap, Haarlem, 2004.

Gedanken von Welt — scherpe en gevoelige inzichten van Marie von Ebner-Eschenbach (1)

2008-07-16T15:09:00.000-07:00

Die verstehen sehr wenig, die nur das verstehen, was sich erklären läßt.

Ein Urteil läßt sich widerlegen, aber niemals ein Vorurteil.

Vertrauen ist Mut, und Treue ist Kraft.

Siege, aber triumphiere nicht.

Der Zufall ist die in Schleier
gehüllte Notwendigkeit.

An das Gute glauben nur die wenigen, die es üben.

Ein Dichter der e i n e n Menschen kennt, kann hundert schildern.

Die Leute, denen man nie widerspricht, sind entweder die, welche man am meisten liebt, oder die, welche man am geringsten achtet.

Wenn der Kunst kein Tempel mehr offen steht, dann flüchtet sie in die Werkstatt.

Wenn die Neugier sich auf ernsthafte Dinge richtet, dann nennt man sie Wissensdrang.

Für das Können gibt es nur einen Beweis: das Tun.

Es würde viel weniger Böses getan, wenn das Böse niemals im Namen des Guten getan werden könnte.

Es gibt nicht nur eine Volksindividualität, es gibt eine Stadt-, eine Dorfinidividualität; jedes Haus hat seine, jede Hütte hat ihre besondere Physiognomie.

Eltern verzeihen ihren Kindern die Fehler am schwersten, die sie selbst ihnen anerzogen haben.

Was liegt dem Narren an einen vernünftigen Menschen? Die wichtige Person für ihn ist der andere Narr, die ihn gelten läßt.

So mancher meint ein gutes Herz zu haben und hat nur schlechte Nerven.
____________
Deze en talrijke andere Gedanken von Welt van Marie von Ebner-Eschenbach — die werd geboren op 13 september 1830 als Freiin Dubský op het slot Zdislawitz bij Kremsier in Moravië — zijn niet alleen meesterstukjes van de Duitstalige, maar tevens van de gehele wereldliteratuur. In tegenstelling tot zoveel verzamelbundels met Aforismen, is de onderhavige niet achteraf samengesteld uit haar oeuvre, maar heeft de schrijfster deze zelf opgetekend en in 1879 voor de eerste keer gepubliceerd. Op het blad voor de opdrachten voorin het boek heeft ze geschreven:
"Meinen Freunden widme ich dieses Buch."
Ze was toen negenenveertig jaar oud en had weliswaar enige bekendheid verworven met gedichten en als schrijfster van verhalen, maar de publicatie van juist deze verzameling aforismen bezorgde haar een hele schare nieuwe vrienden, en tevens is daarmede gebleken dat ze de Duitse literatuur een groot geschenk heeft gegeven, dat allengs in steeds meer andere landen waardering ondervond.
Het meest wezenlijke kenmerk van deze aforismen is dat ze niet zijn ontstaan als gevolg van een denkproces, maar door observaties in het leven van alledag. De schrijfster heeft haar scherpe inzicht op de juiste wijze weten te doseren, en deze met haar diep voelende, vrouwelijke inborst te combineren.
Marie von Ebner-Eschenbach is op 12 maart 1916 in Wenen gestorven.
____________
Afbeeldingen
1. De verzameling Aforismen werd in 1939 — zestig jaar na de oorspronkelijke publicatie — in de hier afgebeelde editie van de Insel-Bücherei als nummer 543 uitgegeven.
2. Marie von Ebner-Eschenbach.
3. Dit is de thans nog steeds verkrijgbare editie uit 1986 van de bewuste Aforismen in de Insel-Bücherei. De prijs bedraagt € 8,80.

"Passion never plays the game" en andere memorabele gedachten uit het werk van John Galsworthy (1867-1933)

2008-07-15T07:14:00.000-07:00

Of Change: Change! There's nothing but change. It'sthe one constant. Well! Who wouldn't have a river rather than a pond?

Of Conscience: He had not that maddening conscientiousness which refused happiness for the sake of refusing.

Of Duty: He found his duty in life very clear, and other people's perhaps clearer.

Of Fear: It's the black godmother of all damnable things.

Of Faith: Can you have faith in a Life-Force so darned extravagant that it makes mincemeat of you by the million?

Of History: "Has it ever struck you that history is nothing but the story of how people have taken things into their own hands, and got themselves or others into and out of trouble over it?"

Of Judgment: Those who by temperament are worst fitted are usually the first to judge.

Of Love: A strange haphazard thing, spun between ecstasy and torture!

Of Newspapers (The Reading of): It has often been remarked that the breakfast-tables of people who avow themselves indifferent to what the Press may say of them are garnished by all the newspapers on the morning when there is anything to say.

Of Pride (Wounded): Is there any older, deeper, more obstinate cause of human trouble, or any more natural and excusable?
__________

In 1932, het jaar voor zijn overlijden, werd John Galsworthy onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur — for his distinguished art of narration which takes its highest form in The Forsyth Saga.
____________
Afbeeldingen
1. John Galsworthy, de Engelse schrijver van kort proza, romans en toneelstukken. In 1932 werd hem de Nobelprijs voor Literatuur toegekend.
2. Voorzijde van de bundel Ex Libris van John Galsworthy, nog door hemzelf, met ondesteuning ene A.S. samengesteld. Uitgegeven in 1933.
Het boek was in 1994 bestemd voor het oud papier, maar de eigenares begreep dat het voor een Nederlandse schrijver ook nu nog zijn waarde kon hebben en schonk het mij.

"Alle verstrooide kracht is onvolkomen," is de overtuiging van Johannes Meister Eckhart (circa 1260-1328)

2008-07-11T00:08:00.000-07:00

Ein freies Gemüt vollbringt jedes Ding.

Wo Leib und Seele miteinander in Eintracht sind, sind alle Werke dem Menschen süß und lustvoll.

Wer unbetrübt und lauter sein will, der muß eines besitzen, das ist die innere Einsamkeit.

Je mehr die Seele über irdische Dinge erhaben ist, desto mehr Kraft hat sie.

Der Mensch ist ein kleines Ding, wenn er sich nicht über sich selbst und alle Dinge zu erheben vermag.

Wer werden will, was er sein soll, der muß das abstreifen, was er heute ist.

In dem Maße als du deiner selbst ldig bist, in demselben Maße bist du deiner selbst mächtig, und so viel als du deiner selbst mächtig bist, eben so viel bist du dein eigen, und so viel als du dein eigen bist, so viel ist Gott dein eigen und alles, was Gott jemals geschaffen hat.

Wer in seinem eigenen Hause fremd sein könnte, das wäre die wahre Armut.

Alle Liebe dieser Welt ist gegründet auf Eigenliebe. Hättest du die gelassen, so hättest du die ganze Welt gelassen.

Niemals kann man ein Ding recht in sich selbst erkennen, wenn man es nicht in seiner Ursache erkennt. Niemas kann es Erkenntnis heißen, wenn sie nicht das hervorbringende Ding kennt.

Lerne dich selbst erkennen, dann ist dit besser, als wenn du aller Kreaturen Kräfte erkennst.

Es ist der Menschen Gewohnheit, das ihnen wenig schmeckt, was sie nicht mit leiblichen Sinnen begreifen können.

Alles was leiblich ist, ist ein Abfall und ein Zufall und ein Niederfall.

Das Edelste, das in dem Menschen ist, das ist Blut, wenn es zu Gutem treibt; aber das Ärgste, das in dem Menschen ist, das ist Blut, wenn es Böses will.

Dich kann niemand behindern als du dich selber.
____________
Afbeeldingen
1. Pagina met twee afbeeldingen uit (de Nederlandse editie van) Jeanne Ancelet-Hustache: Eckhart en de mystiek van zijn tijd (uit het Frans vertaald door K. Luberti, en verschenen in de Pictura reeks van Uitgeverij Het Spectrum, Utrecht, 1961).
2. Voorzijde van Meister Eckhart — Ein Breviarium aus seinen Schriften. Uitverkocht nummer in de reeks Insel Bücherei (nr. 280). Antiquarisch kom je het nog wel tegen.

Vleselijke zoetheid en de permanente gevaren daarvan — Aforismen van de Franse schrijver Marcel Proust

2008-07-10T12:22:00.000-07:00

Liefde is misschien niets anders dan de wijder wordende kring die ontstaan is naar aanleiding van een ontroering aan de oppervlakte van ons gemoed, en die zich zoekend tracht uit te breiden.

Wat twee mensen verbindt is niet de eensgezindheid, maar de verwantschap van geest.

De liefde is een ziekte, de liefde is een projectie, de liefde is een nuttig kwaad, de liefde is een slavernij. Ja, maar wij hebben lief.

Onder elke vleselijke zoetheid schuilt een permanent gevaar.

Zo de geschiedschrijvers terecht de daden der volkeren niet langer verklaren uit de wil van de vorst, dan is het hun nieuwe plicht deze daden wel te verklaren uit de psychologie van het middelmatige individu.

Vreemd dat een eerste liefde ons niet, dank zij de oveeenkomst met ziektesymptomen en pijn, het middel verstrekt, ervan te genezen.

Is weinig verbeelding gevaarlijk, dan is, wat daarva geneest, niet: minder verbeelding, maar méér verbeeldng, ja: een totale verdroming. Als wij onze droom in zijn totaliteit kennen, doet hij ons niet langer lijden.

Wij kunnen lijden aan een soort optisch bedrog zowel in de tijd als in de ruimte; als men erg veranderd is, kan men ertoe geleid worden, te veronderstellen dat men lang geleefd heeft.
____________
Afbeeldingen
1. De schrijver Marcel Proust (1871-1922).
2. Voorzijde van het Donker-bundeltje met Proust-Aforismen.

Multatuli wist het al: "Er zijn dichters die verzen maken."

2008-07-09T00:45:00.000-07:00

't Is een treurig verschijnsel dat het woord 'origineel' 'n lofspraak is.

Er zijn weinig boeken waaruit men niet leren kan hoe men niet schrijven moet.

Zelden schrijf ik wat ik wil, en nooit wat 'n ander wil.

Er is niets poëtischer dan de waarheid. Wie daarin geen poëzie vindt, zal steeds een pover poëetje blijven daarbuiten.

Geen poëzie zonder wellust.

Half goed is niet goed, half waar is niet waar, halfheid leidt tot niets.

Ik begrijp heel goed hoe men behoudend wordt, door goed op te letten wat 'n liberaal is.

Krijgskunde is lafhartigheid met rang van wetenschap.

Het uitroeien van één vooroordeel is meer waard dan 't bedenken van tien nieuwe stelsels.

Ik ken zeer weinig mensen die lezen kunnen.
____________
Afbeeldingen
1. Bundeltje met Aforismen van Multatuli, verschenen in een gelijkvormige reeks, bij uitgeverij Ad. Donker.
2. Eduard Douwes-Dekker, bijna uitsluitend bekend onder zijn pseudoniem Multatuli (i.de.: Ik heb veel geleden).

Inspirerende leerstellingen van de stichter van Aikido, Morihei Ueshiba (1883-1969) in een mini-uitgave van 1992

2008-07-06T05:34:00.000-07:00

The ART of PEACE begins with you. Work on yourself and your appointed task in the Art of Peace. Everyone has a spirit tat can be refined, a body that can be trained in some manner, a suitable path to follw. You are here for no other purpose than to realize your inner divinity and manifest your innate enlightenment. Foster peace in your own life and then apply the Art to all that you encounter.

CREATE each day anew by clothing yourself with heaven and earth, bathing yourself with wisdom and love, and placing yourself in the heart of Mother Nature.

AS soon as you concern yourself with the "good" and "bad" of your fellows, you can create an opening in your heart for maliciousness to enter. Testing, competing with, and criticizing others weaken and defeat you.

THE ART OF PEACE is based on Four Great Virtues: Bravery, Wisdom, Love and Friendship, symbolized by Fire, Heaven, Earth and Water.

Always practice the Art of peace in a vibrant and joyful manner.

* * * * *

Vredig Vibrato Vechten
Voor sommigen, die zich nooit iets hebben afgevraagd over de zogeheten martial arts, de Oosterse gevechtskunst(en), kan het op het eerste gezicht wonderlijk aandoen dat de grootmeester uit de geschiedenis van die vechtsporten een bijna afgerond filosofisch 'systeem' had ontworpen over de Kunst van de Vrede. Zodra men echter bedenkt dat vechten veel meer en tevens zoveel anders kan zijn dan elkaar te lijf gaan met de bedoeling de ander kwetsuren toe te brengen, en vechten ook een een vorm van strijden kan zijn die zich voornamelijk tussen de oren afspeelt en vooral is gericht op mentale (zelf)beheersing, ondersteund door technieken van lichaamseheersing, is het mogelijk de negatieve connotatie terzijde te schuiven.
Toen Morihei de tachtig reeds was gepasseerd, slaagde hij er nog altijd in ieder ander te ontwapenen, ook als dat een aantal tegenstanders tegelijk betekende, en hij bleek steeds weer in staat zulke 'aanvallers' met één vinger onder de duim te houden. Aangezien hij een man was, die een hekel aan het ordinaire vechten had, oorlog verafschuwde, evenals iedere vorm van geweld, richtte hij zich op Aikido, een begrip dat, letterlijk vertaald, de Kunst van de Vrede betekent.
Het rechtsboven zichtbare, kleine boekje (slechts weinig groter dan hier afgebeeld) vond ik als zoveelste serendipiteit in een van de kratten met flink wat afgeschreven boeken van een bekend antiquariaat in ons stadscentrum, en in de gegeven context dus ook voor heel weinig geld: 50 eurocent om precies te zijn, tien procent van de oorspronkelijke antiquarische NL-prijs.
Zoals de titelpagina reeds vermeldt, zijn de in dit boekje verzamelde leerstellingen van Morihei Ueshiba in het Engels vertaald door John Stevens — geboren in 1947 —, die niet alleen Boeddistisch priester en Zen-geleerde is, maar tevens Aikido-instructeur en auteur van diverse boeken, waaronder Aikido: The Way of Harmony.
____________
Afbeeldingen
1. Voorplat van het boekje met maxi-leerstellingen van Morihei Ueshiba.
2. Morihei Ueshiba. Hij overleed in 1969, 85 jaar oud.

Maatschappijkritische opvattingen van de Zwitserse filosoof en latere anarchist Fritz Brupbacher (1874-1945)

2008-07-05T22:02:00.000-07:00

Ethik == Methode, sich und andere zu betrügen, um auf seine Rechnung zu kommen.
— Die Moral ist ein Tarifvertrag zwischen einem Räuber und einem Beraubten, den der jeweils schwächere hält und der jeweils stärkere bricht.

Wer nichts will von den anderen, gibt wenig.

Der Konsument hat an die anderen die Forderung zu stellen, sie sollen ihr Bestes produzieren; das soll seine Moral sein; so kommt er als Konsument auf seine Rechnung. Der Durchschnitt soll die Durchschnittsware liefern, sich abgewöhnen, unfähige Anstrengungen zu machen, um höhere Werte doch nicht zu produzieren.

Jeder Mensch hat eine Moral als Konsument und eine andere als Produzent.

Es gibt eine Politik, aufgebaut auf dem rechnenden Konsumentenwesen Mensch. Eine rein rationelle Politik. Die Menschen sehen ein, daß sie gewisse Geschäfte besser in Kompagnie betreiben. So betreiben sie Kauf, Verkauf, Produktion in Genossenschaften, A.-G. usw. Sie schauen sich dabei vorsichtig auf die Finger, um nicht übervorteilt zu werden, und jeder sucht, ob er die andern nicht doch ein bißchen über den Lóffel balbieren könnte. Der Betrug hat auch da nur die juridischen Grenzen.

Wer gut ist, braucht für den Spott nicht zu sorgen.

Wer nicht an sich glaubt, wird leicht abergläubisch.

Antiquarisch
Opgemeld boek uit 1922 is nog bij enkele antiquarische boekhandels te bestellen via Antiqbook. De prijs bij de ene zaak bedraagt echter meer dan het dubbele van de prijs bij het andere antiquariaat, hoewel het lager geprijsde boek in een betere conditie schijnt te zijn. In beide annonces wordt de naam van degene die de illustratie op het voorplat heeft verzorgd, als Charlotte Strasser gemeld. Dit is echter onjuist, aangezien niet een vrouw maar iemand van de geheel andere sexe, de Zwitserse psychiater en schrijver Charlot — net als Charles Chaplin door Franstaligen veelal wordt genoemd — Strasser (1884-1950) de tekening in kwestie heeft vervaardigd. Fritz Brupbacher heeft de verzameling opgedragen aan Vera Strasser, Zwitsers filosofe van het fin de siècle. Verder wordt de hierbij afgedrukte editie uit 1922 als Erstausgabe aangeboden. In een artikel over Fritz Brupbacher door een kenner van zaken staat echter dat Um die Moral in 1917 reeds te Zürich is uitgegeven.
____________
Afbeeldingen
1. Voorplat van het boek uit 1922 Um die Moral.
2. Foto met handtekening van Fritz Brupbacher. © Foto DadAWeb.

Étincelles door Princesse Mary Despina Karadja — maart 1891—januari 1892 — uitgegeven in 1892 te Den Haag

2008-07-04T23:43:00.000-07:00

L'ambition, c'est la locomotive qui fait avancer l'humanité.

Beaucoup de choses valent la peine d'être dites; peu, celle d'être répétées.

Les flatteurs ont pour ancêtre le serpent du Paradis.

Souvent ce n'est pas notre faute, si nous nous faisons des ennemis; mais c'est toujours notre faute, si nous ne nous faisons poin d'amis.

La mauvaise musique est agressive; la mauvaise peinture est inoffensive.

Dites une chose spirituelle devant vingt personnes: une se la rapellera peut-être le lendemain. Dites une sottise devant une personne: vingt s'en souviendront l'année suivante.

* * * * *

Internationaal
In de periode van maart 1891 tot en met januari 1892 heeft de van oorsprong Zweedse prinses Mary Despina in het Turkse gezantschap te Den Haag driehonderd drieëndertig Franse aforismen geschreven, die op 16 februari van laatstgenoemd jaar in Londen werden gedrukt voor een Haagse firma, Belinfante Frères. De oplage zal niet vele duizenden exemplaren hebben bedragen, aangezien elk exemplaar de handtekening van de auteur draagt.

Door de naam van de auteur via Internet op te vragen, komt er niet veel los over haar strikt persoonlijke data. Wel wordt aangegeven dat ze omstreeks 1935 is gestorven. Verder is bekend dat ze lid was van de Zweedse koninklijke familie, maar dat ze lange tijd in Engeland heeft doorgebracht. Ze was de dochter van een vooraanstaande gezant van het Ottomaanse Rijk met basis in Londen. Prinses Mary Despina heeft geruime tijd in de Britse hoofdstad geleefd en later in Sussex. Tevens is tot de verzamelaars van gegevens doorgedrongen dat ze diverse boeken heeft geschreven, vooral in het Engels. Over haar Franse aforismen wordt niet gerept, evenmin als over de in het bewuste boek, Étincelles, genoemde periode die ze te Den Haag heeft doorgebracht en die het opvallende aantal aforismen heeft opgeleverd.
Prinses Karadja schreef ook gedichten en andersoortige literatuur met mystieke thema's. In januari 1912 werd de Universal Gnostic Alliance opgericht, waarvan zij voorzitter werd. De instelling propageerde de Gnosis — The Great Spiritual Laws which rule the Universe, and thus promte the spiritual evolution of the human race". Wat daarvan in de loop van de twintigste eeuw, doorgaand tot in de huidige tijd, is terechtgekomen, kunnen we elk uur van de dag via de elektronische nieuwsmedia lezen en via de beeldmedia zien.
Zulks doet vanzelfsprekend niets af aan de eventuele kwaliteit van de spirituele of heel praktische gedachten, die zijn verwoord in de Étincelles. Sommige daarvan zijn weliswaar huis-, tuin- en keukenwijsheden, andere daarentegen doordachte uitingen. Gezien de tijd waarin deze aforismen aan het papier zijn toevertrouwd, zal het niet al te veel verbazing wekken dat deze adellijke (toen jonge)dame nog niet geheel was geëmancipeerd, heteen blijkt uit een opmerking over het behagen van de mannelijke partner. Maar sedertdien is er immers meer dan een eeuw verstreken.
Het boekje met Étincelles is hier en daar nog wel antiquarisch te verkrijgen, oveigens voor zeer uiteenlopende prijzen. Ook haar mstieke drama Koning Salomo uit 1912 is nog bij diverse boekenzaken te bestellen. De prijzen daarvan vertonen een nog veel grotere discrepantie. Voorts is Towards the Light uit 1909 ook nog via internet te verkrijgen. Haar Esoteric Meaning of the Seven Sacraments uit 1910 ben ik echter niet tegengekomen.
____________
Afbeeldingen
1. Tekening uit het boek Étincelles.
2. Handtekening van Mary Princesse Karadja.
3. Tekst — étincelles nrs. 134-135-136 — en tekening, die samen een pagina van het boekje vullen.
4. Étincelle nr. 9 met illustratie.

Wijze woorden van de zeer uitzonderlijke Franz Kafka (1)

2008-06-30T02:10:00.000-07:00

Das Wort >sein<> bedeutet im Deutschen beides: Dasein und Ihmgehören.

Die Sprache kann für alles außerhalb der sinnlichen Welt nur andeutungsweise, aber niemals auch nur annähernd vergleichsweise gebraucht werden, da sie, entsprechend der sinnlichen Welt, nur vom Besitz und seinen Beziehungen handelt.

Alle menschlichen Fehler sind Ungeduld, ein vorzeitiges Abbrechen des Methodischen, ein scheinbares Einpfählen der scheinbaren Sache.

Es gibt Fragen, über die wir nicht hinwegkommen könnten, wenn wir nicht von Natur aus von ihnen befreit wären.

Der wahre Weg geht über ein Seil, das nicht in der Höhe gespannt ist, sondern knapp über dem Boden. Es scheint mehr bestimmt stolpern zu machen, als begangen zu werden.

Es gibt kein Haben, nur ein Sein, nur ein nach letztem Atem, nach Ersticken verlangendes Sein.

* * * * *

Hierboven zijn zes puntige uitspraken van Franz Kafka (1883-1924) opgenomen uit de 54 pagina's beslaande verzameling in de zeer recentelijk verschenen uitgave met zijn Sämtliche Werke, bijeengebracht in één dundrukband. Ze variëren van een éénregelige met drie woorden — "Psychologie ist Ungeduld" — tot en met 25 of meer regels, een halve pagina of meer beslaande overdenkingen, die uit het brein stammen van één der meest vooraanstaande Duitstalige schrijvers die omtrent de vorige eeuwwisseling in Praag leefden en werkten.
In de grote paperback met 1463 tekstpagina's zijn verder Die Romane, Die Erzählungen, en nog Andere Schriften opgenomen. De brievenbundels en de Tagebücher ontbreken hier, en dat geeft direct hoop dat, indien deze nieuwe Quarto-reeks van Suhrkamp succesvol zal zijn, er wellicht binnen niet al te lange tijd een tweede dundrukband komt met de bovengenoemde zeer persoonlijke getinte uitingen die Kafka aan de wereld na hem heeft 'geschonken'.
De eerste reeks bestaat uit vier delen; naast dit boek met werk van Kafka zijn de romans van Thomas Bernhard (1931-1989) op meer dan 1800 pagina's in één band verzameld, en hetzelfde geldt, in Duitse vertaling van de romans van de Tsjechische auteur Bohumil Hrabal (1914-1997), die ook zo'n anderhalf duizend bladzijden vergen, en ten slotte, eveneens in het Duits, de verzamelde romans van Marguerite Duras (1914-1996), die daarvoor maar liefst een tweeduizend bladzijden toebemeten heeft gekregen. Ondanks die omvang blijft de rug van het boek ongeschonden, ook na diverse keren openen, en dat heeft te maken met de hoge kwaliteit van de gekozen materialen: omslagkarton en de boekbindersspecialiteit die lumbecken heet. De prijs bedraagt in Duitsland € 25,—.
Al die boeken — uitgevoerd op het formaat 21,7 x 14 cm — zijn voorzien van vaag getint dundrukpapier, zoals we dat in ons land kennen van de Verzamelde Werken van Menno ter Braak, E. du Perron en de door Van Oorschot uitgegeven klassieke Russen.
Meer over deze Kafka-uitgave op 3 juli — de geboortedag van de schrijver, 125 jaar geleden — op onze zustersite Tempel der Letteren. Op 6 juli kunt u een andere bijdrage vinden op onze zustersite Tempel der Toonkunst, speciaal over door Kafka geïnspireerde muziek.
Om en bij die datum eveneens meer over precies zo'n ééndelige editie met de romans van Thomas Bernhard.

Afbeeldingen
1. Franz Kafka in 1906.
2. Voorzijde van de Kafka-editie in de nieuwe Quarto-reeks van uitgeverij Suhrkamp.
3. Boekenlegger op het formaat 16,5 x 6 cm voor de Quarto-reeks.

Enige overwegingen met diepgang van Alexandre Vinet

2008-06-29T16:31:00.000-07:00

Was sind Worte, denen die Tat nie folgt?

Die vollkommene Gerechtgkeit besteht nur in der Liebe.

Es gibt Kraft ohne Güte; aber es gibt nie Güte ohne Kraft.

Das Gute kommt nicht von selbst; es bedarf der Anstrengung.

Die Zeit setzt sich nicht nur aus Stunden und Minuten zusammen, sondern auch aus Liebe und Wille: man hat wenig Zeit wenn man wenig Liebe hat.

* * * * *

Alexandre Rodolphe Vinet (1797-1847), geboren te Zwitserland bij Lausanne, was een strijder voor waarheid, liefde en vrijheid van het Geweten. Hoewel hij theologie studeerde, was hij — toen hij in 1819 werd beroepen tot protestantse dominee — reeds leraar Franse taal en letteren aan een gymnasium te Basel. Hij had een positief kritische instelling ten opzichte van het leven en de cultuur; zijn optreden als literair criticus bracht hem in contact met de befaamde Franse scribent Augstin Sainte-Beuve (1804-1869), die hem toen heeft uitgenodigd om in Lausanne te komen doceren. Door zijn talrijke geschriften over diverse literaire onderwerpen verwierf hij hoog aanzien. Zo publiceerde hij over de Franse geleerde Blaise Pascal (1623-1662), over de geschiedenis van de Franse literatuur in de zeventiende eeuw en over de moralisten in het Frankrijk van de vijftiende en zestiende eeuw. Tevens verscheen (toen nog letterlijk) van zijn hand een reeks essays over de Franse literatuur van de negentiende eeuw, alsmede een zeer gewaardeerde en ongetwijfeld mede daardoor veelvuldig herziene en tevens met aanvullingen herdrukte Chrestomathie française (1829).
De gelaatstrekken van deze bijzondere, strijdende en de helpende hand biedende man zijn op diverse wijzen vereeuwigd, niet in de laatste plaats op zegels van de stichting Pro Juventute in Zwitserland.
____________
Afbeeldingen
1. De Zwitser Alexandre Rodolphe Vinet, veelzijdig humaan theoloog, leraar, criticus, schrijver en bloemlezer.
2. Tekst op de titelpagina van de zevende, herziene en aangevulde editie uit 1856 van de Chrestomathie française van Alexandre Vinet.