Verstandige uitspraken van Erasmus van Rotterdam

En zo wil ik alle vorsten die zich christen noemen, ertoe aansporen alle schijnmotieven en valse voorwendsels te laten varen en met alle ernst en toewijding ernaar te streven een einde te maken aan dit schandelijke en permanente drijven naar oorlog, om voortaan vrede en eendracht te doen heersen tussen allen die toch immers zo nauw verbonden zijn.

Ik geloof haast niet onder het gehele mensdom iemand te kunnen vinden, die te aller ure wijs en die niet met enig soort van waanzin behept is.

De ene gek lacht beurtelings om de andere en zij verschaffen elkaar wederkerig genoegen. En ook zal men niet zelden zien, dat de grootste gek lacht om de kleinste.

De waarheid heeft een zekere natuurlijke kracht om te behagen, als er namelijk niets kwetsends bijkomt, maar dit voorrecht hebben de Goden zeker alleen aan de zotten geschonken.

Als iemand een bij uitstek lelijke vrouw heeft, die echter, volgens het oordeel van haar man, wel met Venus kan wedijveren, zou dat niet even goed zijn, alsof zij inderdaad schoon was?

Want wat baat de schoonheid, die uitstekende gave der onsterfelijke Goden, indien de smet der preutschheid daarop kleeft? Wat de jeugd, als men haar door den zuurdesem van aftandse brommerigheid laat bederven?

Misschien zou het beter zijn, de theologen stilzwijgend voorbij te gaan en niet in deze modderpoel te roeren of slapende honden wakker te maken, omdat dit slag mensen bijzonder laatdunkend en prikkelbaar is.

Zo beweren zij bijvoorbeeld, dat het een lichter misdrijf is, duizend mensen van kant te maken dan eenmaal op de dag des Heren een schoen te naaien voor een arme drommel.

Er zijn theologen wier verstand te middelmatig en wier oordeel te bekrompen is, dan dat zij in staat zouden zijn iets van betekenis op te merken over de letterkunde.

En — ieder vindt een spekje voor zijn bekje, of laat ik het liever zo zeggen, hoe onzinniger iets is, des te meer bewonderaars vindt het.

* * * * *
In eerder in deze reeks zijn al enkele bijdragen opgenomen met Wijze Woorden van schrijvers, van wie (een) verzameling(en) is (zijn) opgenomen in de Insel-Bücherei van Insel Verlag — een reeks dunne stevige boekjes met een plat rugje — dat het overigens veelal heeft begeven waar het om de oudere, voornamelijk vooroorlogse uitgaven betreft.
In Nederland zijn ook nog na de oorlog diverse series boekjes verschenen met een uiterlijk dat reminiscenties oproept aan die bewuste reeks van Insel-Verlag. Zo heeft Uitgeverij Bigot & Van Rossum te Amsterdam de Uilenreeks geproduceerd met daarin internationale letteren: veel proza, flink wat minder poëzie, en nog enkele uitgaven met beeldmateriaal. Op dat laatstgenoemde onderdeel zullen we op een van onze zustersites ongetwijfeld bij gelegenheid nog terugkomen.
Een andere serie van dezelfde uitgeverij is de Kristallenreeks, met daarin Wijsheden van heinde en verre. Deeltjes uit deze reeks kom je weinig tegen, en in die welke je in handen krijgt, ontbreekt — geheel in strijd met de traditie — een lijstje achterin van auteurs, zodat je alleen weet welke schrijvers erin voorkomen als je die eenmaal hebt gezien. In ieder geval is er een bundel met Arabische Wijsheid verschenen (nr. 2), een deeltje met aforismen van de Franse filosoof Blaise Pascal (nr. 5) en een deel met wijze woorden van Erasmus (als nummer 3). Enkele van de hierboven opgenomen uitspraken stammen uit die bundel, de rest had ik op een andere wijze bijeen gesprokkeld. Er is echter zoveel zinnigs uit diens pen gevloeid dat het op deze site vast niet bij één keuze uit dat totaal zal blijven. Ergo: verheugt u haastiglijk.

Afbeeldingen
1. Desiderius Erasmus (ca. 1466-1536), geschilderd circa 1523, door Hans Holbein der Jüngere (ca. 1498-1543).
2. Voorzijde van deel 3 in de Kristallenreeks, met aforismen van Erasmus.

Aforistische wijsheden van Johann Wolfgang von Goethe

So war ich oft in Gesellschaft einsam und die völlige Einsamkeit war mir meistens lieber.

Geistes- und Seelenverwandte — auf eben diese Weise können unter Menschen wahrhaft bedeutende Freundschaften entstehen: denn entgegengesetzte Eigenschaften machen eine innigere Vereinigung möglich.

Ein Kerl der alle Menschen hassen, der muss was sein.

Es gibt kein äusseres Zeichen der Höflichkeit, das nicht einen tiefen sittlichen Grund hätte. Die rechte Erziehung wäre welche dieses Zeichen und den Grund zugleich überlieferte.

Was ist's anders als Menschenschicksal, sein Mass auszuleiden, seinen Becher auszutrinken.

Des Menschen grösstes Verdienst bleibt wohl, wenn er die Umstände soviel als möglich bestimmt und sich so wenig als möglich von ihnen bestimmen lässt. Das ganze Weltwesen liegt vor uns, wie ein grosser Steinbruch vor dem Baumeister, der nur dann den Namen verdient, wenn er aus diesen zufälligen Naturmassen ein in seinem Geiste entsprungenes Urbild mit der grössten Ökonomie, Zweckmässigkeit und Festigkeit zusammenstellt. Alles ausser uns ist nur Element, ja, ich darf wohl sagen, alles an uns; aber tief in uns liegt diese schöpferische Kraft, die das zu erschaffen vermag, was sein soll, und uns nicht ruhen lässt, bis wir es ausser und oder an uns, auf eine andere Weise, dargestellt haben.

Nur alle Menschen machen die Menschheit aus, nur alle Kräfte zusammengenommen die Welt. Diese sind unter sich of im Widerstreit, und indem sie sich zu zerstören suchen, hält sie die Natur zusammen und bringt sie wieder hervor. Von dem geringsten tierischen Handwerkstriebe bis zur höchsten Ausübung der geistigen Kunst, vom Lallen und Jauchzen des Kindes bis zur trefflichsten Äusserung des Redners und Sängers, vom ersten Balgen des Knaben bis zu den ungeheueren Anstalten, wodurch Länder erhalten und erobert werden, vom leichtesten Wohlwollen und der flüchtigsten Liebe bis zur heftigsten Leidenschaft und zum ernstesten Bunde, von dem reinsten Gefühl der sinnlichen Gegenwart bis zu den leisesten Ahnungen der entferntesten geistigen Zukunft, alles das und weit mehr liegt im Menschen und muss ausgebildet werden: aber nicht in einem sondern in vielen. Jede Anlage ist wichtig und sie muss entwickelt werden. Wenn einer nur das Schöne, der andere nur das Nützliche befördert, so machen beide zusammen erst einen Menschen aus. Das Nützliche befördert sichselbst, denn die Menge bringt es hervor, und alle können's nicht entbehren: das Schöne muss befördert werden, denn wenige stellen's dar, und viele bedürfen's.

Es kommt darauf an, was einer auf der Waage der Menschheit wiegt, alles Übrige ist eitel.

Des Todes rührendes Bild steht nicht als Schrecken dem Weisen und nicht als Ende dem Frommen. Jenen drängt es ins Leben zurück und lehrt ihn handeln, diesen stärkt es zu künftigem Heil im Trübsaal die Hoffnung. Beiden wird zum Leben der Tod.

Für Sorgen sorgt das liebe Leben
Und Sorgenbrecher sind die Reben
__________
Afbeelding: Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) dicteert zijn secretaris John.

Landziekte — Een diagnose van het fenomeen Heimwee — op eigen waarnemingen uit 1830 door Hendrik Conscience

Uitstekende diagnose
Een auteur, over wie veelvuldig — en zeer terecht — wordt beweerd "Hij leerde zijn volk lezen", moet in staat geweest zijn niet alleen onderhoudend, boeiend en beeldend te schrijven, maar tevens in heel specifieke gevallen eveneens exact de vinger op de wonde plek hebben kunnen leggen.
Afgelopen week vond ik een relatief recent boek over Heimwee. Dat was als oorspronkelijke verzameling van de veelzijdige emotie die naar voren komt in Een anatomie van het verlangen naar elders — zoals de ondertitel van de bewuste bundel luidt — en die bestaande teksten van 22 auteurs als één geheel biedt en in 2004 door uitgeverij Balans als zodanig was gepubliceerd. Het boek is echter in de ramsj beland en binnen dat kader nog weer tot de, bij de Ramsjkoning der Boekaniers, laagst denkbare prijs van zegge en schrijve één euro verlaagd. In die bundel kwam ik een tekst tegen uit 1858 van de Vlaamse volksschrijver bij uitstek, Hendrik Conscience (1812-1883), verschenen in diens boek De omwenteling van 1830: herinneringen uit mijne eerste jeugd.
* * * * *
Terwijl myne kameraden zich buiten de kazerne vermaekten en den avond in vreugde doorbragten, hield ik my dus bezig met myn eigen hart te verknagen en my de gemoedskracht te ontnemen, die er noodig was om niet onder het verdriet te bezwyken..... Ik leed aan de schrikkelyke en meest altyd doodelyke kwael, die men landziekte of heimwee noemt.....
Het heimwee is eene zonderlinge en geheimzinnige ziekte der hersens. Zy vindt hare meeste slagtoffers onder de jonge soldaten; eenigen ook onder de scholieren die, verre van het ouderlyk huis, met dwang in eene kostschool worden opgevoed; of onder jonge kloosterlingen, of onder jonge gevangenen: in één woord, onder zulke menschen die te vroeg van de geboorteplek zyn weggerukt, en nog iets van de teêrgevoelogheid hunner kindschheid hebben behouden.
Wanneer een soldaat de landziekte krygen zal, bekomt zyn gelaet eene bleeke kleur van eenen eigendommelyken toon; zyne ogen worden weifelend en bewegen langzaem; het hoofd neigt hem op de borst. Hy schynt altyd in diepe mymering verzonken; en spreekt men hem hard toe, hy schiet met verrassing uit zynen droom, als iemand die ontwaekt. Niets kan hem vermaeken; zyn lach, indien hy nog bekwaem is om hem te veinzen, is bitter en droef als eene klagt. Hy vlucht zyne vrienden en is liefst alleen; wanneer zyne gezellen de kazerne verlaten, om uit wandelen te gaen, blyft hy in de kamer; als zy te huis zyn, verbergt hy zich in den eenen of anderen hoek der kazerne om, ongezien, met het hoofd op de borst in vryheid te kunnen droomen.
Altyd mymert hy van dezelfde dingen; zyne oogen zien het vaderlyk huis en de vlakte of de bergen waer zyne wiege stond. Hy spreekt tot zyne afwezige moeder; hy noemt de namen der vrienden zyner kindschheid; hy ziet en hoort alles wat hem te huis dierbaer was. In dezen engen kring beweegt zich zyne ziele; en, of hy onder de wapens zy of niet, wat hy doe of verrigte, er is geene plaets voor andere gedachten meer in zyn hoofd.
Door deze eendenkery vervallen zyne hersens welhaest in eene durende verlamming, die voor gevolg heeft dat het lichaem de noodige zenuwzappen niet meer toegezonden worden.
Allengs begint de maeg van den heimzieken soldaet voedsel te weigeren; hy vermagert spoedig, laet zyne leden kragteloos hangen en beweegt zich met eene opmerkelijke traegheid. Onderwyl geschiedt er in zyn binnenste iets vervaerlyks: zyne longen verdroogen, verengen; en baren, in de verholenheid zyner borst, die ronde verhardingen welke een doodvonnis zyn.... Hy begint te kuchen en te hoesten..... Men schryft hem een briefje om naer het hospitael te gaen; zyne kameraden zien hem met treurigen oogslag achterna, terwyl hy de kazerne uitsukkelt..... Zy weten wel dat hy niet wederkeeren zal....!
Er zyn zoo vele jonge soldaten, welke dien weg ingaen! En het zyn de begaefdste zielen, de gevoeligste harten; want een ruw jongeling of een kerel met stoffelijke neigingen krygt het heimwee niet.

De Engelse dichter John Keats over The Human Seasons en even geëngageerd over Modern Love van anno toen

THE HUMAN SEASONS

FOUR Seasons fill the measure of the year;
There are four seasons in the mind of man:
He has his lusty Spring, when fancy clear
Takes in all beauty with an easy span.
He has his Summer, when luxuriously
Spring's honeyed cud of youthful thoughts he loves
To ruminate, and, by such draming high,
Is nearest unto heaven; quiet coves
His soul has in its Autumn, when his wings
He furleth close; contented so to look
On mists in idleness—to let fair things
Pass by unheeded as a treshold brook.
He has his Winter, too of pale misfeature,
Or else he would forego his mortal nature.

* * * * *
MODERN LOVE

AND what is love? It is a doll dressed up
For idleness to cosset, nurse, and dandle;
A thing of soft misnomers, so divine
That silly youth dot think to make itself
Divine by loving, and so goes on
Yawning and doting a whole summer long,
Till Miss's comb is made a pearl tiara,
And common Wellingtons turn Romeo boots;
Then Cleopatra lives at number seven,
And Atony resides in Brunswick Square.
Fools! if some passions high have warmed the world,
If Queens and Soldiers ave played deep for hearts,
It is no reason why such agonies
Should be more common than the growth of weeds.
Fools! make me whole again that weighty pearl
The Queen of Egypt melted, and I'll say
That ye may love in spite of beaver hats.

JOHN KEATS (1795-1821)
Uit Poems and Sonnets


Afbeeldingen
1. Portret van de Engelse dichter John Keats.
2. Buste van Cleopatra.
3. Cartouche op de voorzijde van de groen-leren band van Keats' Poetical Works, een uitgave van Frederick Warne and Co., Ltd., London and New York, zonder jaartal.

Maximes et pensées uit de pen van Nicholas de Chamfort zijn op tal van fronten vandaag de dag nog actueel (1)

Il faut convenir qu'il est simple de vivre dans le monde, sans jouer de temps en temps la comédie. Ce qui distingue l'honnête homme du fripon, c'est de ne la jouer que dans les cas forcés, et pour échapper au péril, au lieu que l'autre va au-devant des occasions.

La philosophie, ainsi que la médicine, a beaucoup de drogues, très peu de bons rémèdes, et presque point de spécifiques.

La meilleure philosophie, relativement au monde, est d'allier, à son égard, le sarcasme de la gaieté avec l'indulgence du mépris.

N'as-tu pas honte de vouloir être philosophe plus que tu ne peux?

Le philosophe qui veut éteindre ses pssions ressemble au chimiste qui voudrait éteindre son feu.

Il faut qu'un honnête homme ait l'estime publique sans y avoir pensé, et, pour ainsi dire, malgré lui. Celui qui l'a cherchée donne sa mesure.

Il y a des siècles où l'opinion publique est la plus mauvaise des opinions.

L'opinion publique est une juridiction que l'honnête homme ne dois jamais reconnaître parfaitement, et qu'il ne doit jamais décliner.

L'homme sans principes est aussi ordinairement un homme sans caractère, car s'il était né avec du caractère, il aurait senti ebsoin de se créer des principes.

Célébrité: l'avantage d'être connu de ceux qui ne vous connaissent pas.

Il y a plus de fous que de sages, et dans le sage même, il y plus de folie que de sagesse.

Il y a des sottises bien habillées, comme il y a des sots très bien vêtus.

Le plus riche des hommes, c'est l'économe. Le plus pauvre, c'est l'avare.

La plus perdue de toutes les journées est celle où on l'on n'a pas ri.
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van de kleine paperbackeditie van uitgeverij Mille et une Nuits, met Maximes et pensées van Chamfort, die was geboren als Nicholas-Sébastien Roch.
2. De auteur van de vele verschillende aforismen.

Behartenswaardige woorden van de Apostel Paulus (1)

Eveneens voor niet-gelovigen
Het is beslist niet noodzakelijk om religieus in algemene zin te zijn dan wel het christelijke geloof aan te hangen — ja, men kan doodeenvoudig a-religieus en zelfs anti christendom zijn — om toch waardering te kunnen opbrengen voor Wijze Woorden die in (één der) boeken van de oudste anthologie van de westerse wereld te vinden zijn, en of die behartenswaardige woorden nu in de reeks boeken des Ouden Verbonds dan wel in die des Nieuwen Verbonds te vinden zijn, is niet belangrijk, als ze maar inhoud hebben en men er iets van 'kan meenemen' — om het nu maar eens populair uit te drukken. Het gaat er immers om of men in staat is waarde toe te kennen aan de woorden in kwestie en, eventueel, of men in voorkomend geval aan deze met een goed gevoel kan terugdenken.
Zo wordt in Ecclesiastes (Prediker, in het Oude Testament) veel wijsheid verkondigd, die we in dit kader gedeeltelijk zeker nog eens aan u zullen voorstellen, maar we beginnen deze reeks Wijze Woorden welke betrekking hebben op de Βιβλια (Biblia) — de verzameling Boeken die in ons deel van het Avondland als Gantsche Heilige Schrift geldt — hier en nu met de Apostel Paulus (ca. 3-ca. 65) in het Nieuwe Testament.

Statenvertaling
Uit de oudste versie van de Nederlandse Bijbel, die ik in eigen huis ter beschikking heb: uit 1793 — een exemplaar op geschept papier, dus tamelijk dik, maar op een relatief klein formaat: 14,5 x 8 cm, en door dat opdikkende papier aan de rugzijde 6 cm dik, aan de papierzijde zelfs 7 cm —, heb ik de tekst letterlijk overgenomen van juist dat ene gedeelte uit de Eerste Brief van Paulus aen Timotheum, Hoofdstuk 5, vers 13:

Ende met eenen leeren zy ledig omgaen by de huysen: ende zyn niet alleen ledig/ maer ook klapachtig/ ende ydele dingen doende/ sprekende 't gene niet en betaemt.

Dat zag er een eeuw later als volgt uit:

En meteen ook leeren zij ledig omgaan bij de huizen, en niet alleen ledig, maar ook klapachtig en ijdele dingen doende, sprekende hetgeen niet betaamt.

In de nieuwste editie van die Statenvertaling is alleen het woord leren aangepast in verband met de spelling, doch verder is deze tekst onaangetast gebleven.

Heel anders luidt de tekst in de Leidsche Vertaling:

En dan ook, daar zij niets te doen hebben, leeren zij huis uit huis in te gaan, niet alleen als leegloopsters, maar ook als babbelaarsters en bemoeiallen, die onbehoorlijke praatjes houden.

Het opvallendste hieraan is, dat er duidelijk in de bewuste tekst heel direct sprake is van vrouwen. Paulus heeft zijn opmerkingen dan ook bedoeld voor jonge weduwen. De waarschuwing richt zich dan ook tegen Roddel en vooral Laster. Hetgeen in de loop der wereld overigens een wijd verbreid fenomeen was en is en zal blijven zolang er mensen zijn. En dat geldt in even sterke mate voor de andere kunne. (De Leidsche Vertaling van het Nieuwe Testament is in 1912 voor het eerst verschenen.)

Een jaar eerder had de Zutphense Nederlands Hervormde predikant P. Veen, samen met enkele anderen, het initiatief genomen om te komen tot een nieuwe vertaling, die veertig daarna in de definitieve versie compleet was. Diverse onderdelen daarvan waren reeds separaat verschenen.
Het Nieuwe Testament werd reeds in 1940 in die versie compleet uitgegeven door het Nederlandsch Bijbelgenootschap. Het dertiende vers van het vijfde hoofdstuk van Paulus' Eerste Brief aan Timotheus luidde toen:

Maar tegelijk wennen zij zich er aan de huizen rond te gaan bij gebrek aan bezigheid, en niet alleen zonder bezigheid, maar ook bezig met praatjes en al te bezig met het spreken over onbehoorlijke dingen.

Hoezeer deze tekst inhoudelijk nog hetzelfde zegt als indertijd de Grootmogende heren der Dordtsche Synode zich dat hadden voorgesteld, het poëtische van de zogeheten Statenvertaling was daarmee verdwenen.
Dat eigentijdse element werd in de loop der decennia na die Nieuwe Vertaling nog sterker, en enkele voorbeelden daarvan zijn te vinden in de Groot Nieuws Bijbel in de omgangstaal, van hetzelfde Nederlands Bijbelgenootschap, verschenen in 1983. Daar komt u 'ons vers' uit de onderhavige Brief van Paulus tegen in deze bewoordingen:

Bovendien, door overal op bezoek te gaan, maken ze het zich tot gewoonte hun tijd te verdoen. En dat niet alleen, het worden kletskousen en bemoeiallen, die praten over zaken die geen pas geven.

Ook hier is de inhoud wel overeind gebleven, maar de indruk van de omgangstaal maakt het hooguit vanuit de optiek van mensen die schrijven en veel minder van hen die dagelijks (eigenlijk alleen maar) spreken.
In de allernieuwste Vertaling van de Bijbel, die door hetzelfde Bijbelgenootschap in opdracht is gegeven en in 2004 is uitgekomen, staat het nog weer anders:

Bovendien zullen ze er een gewoonte van maken hun tijd te verdoen door overal op bezoek te gaan; en dat niet alleen, in hun bemoeizucht praten ze ook over dingen die geen pas geven.

Evenmin kan tegen de inhoud van deze versie geen bezwaar worden aangetekend, aangezien dat wat Paulus te melden had, wel overeind gebleven is, maar de literaire schoonheid heeft moeten plaatsmaken voor een alledaagse babbel. Maar dat was immers de bedoeling van die Nieuwste Vertaling: toegankelijkheid voor zo veel mogelijk mensen. Dat laatste zal wel gelukt zijn. En een enorme prestatie blijft zo'n mammoetproject ook als je persoonlijk de voorkeur geeft aan andere bewoordingen.

Dit vers uit Paulus' brief citeer ik veelvuldig als er lieden van sekten aan de deur komen die de bedoeling hebben om mij hun Enige Waarheid op te dringen. Zij pretenderen te kunnen bewijzen dat zij zelf die waarheid niet alleen in pacht hebben, maar deze voor eeuwig overeind te kunnen houden.
Dat zij echter geen van allen — en de meesten van hen waren Jehova's Getuigen — gedurende meer dan vier decennia blijk hebben gegeven niet over echte bijbelkennis te beschikken, moge blijken uit het feit dat ik in al die jaren nog nooit het weerwoord heb gekregen dat Paulus deze woorden heeft bedoeld voor jonge weduwen en niet voor mensen die trachten het geloof te verkondigen, in dwaling zijnde omtrent een al dan niet goddelijke opdracht. Allemaal lariekoek!
Immers, als het zogenoemde opperwezen zo machtig zou zijn als al die sektariërs — en niet alleen zij — beweren, zou ik wel eens zijn Ontwaakt met de ingeving dat ik me tot een overdrachtelijke Wachttoren zou moeten wenden om tot de voorhof van het Ultieme Heiligdom in den Hoge te kunnen worden toegelaten — want dat betekent eeuwig leven — maar dan slechts via de zo betitelde Koninkrijkszaal van exact die sekte. Het is eenvoudig weg te dol voor woorden.
Het interpreteren van Bijbel-boeken kan men met een gerust hart overlaten aan onpartijdige exegeten; die hebben geen enkele reden om te sjoemelen met betekenissen.
____________
Afbeeldingen
1. De apostel Paulus, in 1633 of 1635 geschilderd door Rembrandt van Rijn.
2. Afbeelding op de titelpagina van een Nederlandse Bijbel uit 1793.
3. Voorkant van het stofomslag van de Groot Nieuws Bijbel uit 1983.
4. Voorzijde stofomslag van De Bijbel in de Nieuwste Nederlandse Vertaling uit 2004, een samenwerkingsproject van de uitgeverijen Querido en Jongbloed, in opdracht van het Nederlands Bijbelgenootschap, Haarlem, 2004.

Gedanken von Welt — scherpe en gevoelige inzichten van Marie von Ebner-Eschenbach (1)

Die verstehen sehr wenig, die nur das verstehen, was sich erklären läßt.

Ein Urteil läßt sich widerlegen, aber niemals ein Vorurteil.

Vertrauen ist Mut, und Treue ist Kraft.

Siege, aber triumphiere nicht.

Der Zufall ist die in Schleier
gehüllte Notwendigkeit.


An das Gute glauben nur die wenigen, die es üben.

Ein Dichter der e i n e n Menschen kennt, kann hundert schildern.

Die Leute, denen man nie widerspricht, sind entweder die, welche man am meisten liebt, oder die, welche man am geringsten achtet.

Wenn der Kunst kein Tempel mehr offen steht, dann flüchtet sie in die Werkstatt.

Wenn die Neugier sich auf ernsthafte Dinge richtet, dann nennt man sie Wissensdrang.

Für das Können gibt es nur einen Beweis: das Tun.

Es würde viel weniger Böses getan, wenn das Böse niemals im Namen des Guten getan werden könnte.

Es gibt nicht nur eine Volksindividualität, es gibt eine Stadt-, eine Dorfinidividualität; jedes Haus hat seine, jede Hütte hat ihre besondere Physiognomie.

Eltern verzeihen ihren Kindern die Fehler am schwersten, die sie selbst ihnen anerzogen haben.

Was liegt dem Narren an einen vernünftigen Menschen? Die wichtige Person für ihn ist der andere Narr, die ihn gelten läßt.

So mancher meint ein gutes Herz zu haben und hat nur schlechte Nerven.
____________
Deze en talrijke andere Gedanken von Welt van Marie von Ebner-Eschenbach — die werd geboren op 13 september 1830 als Freiin Dubský op het slot Zdislawitz bij Kremsier in Moravië — zijn niet alleen meesterstukjes van de Duitstalige, maar tevens van de gehele wereldliteratuur. In tegenstelling tot zoveel verzamelbundels met Aforismen, is de onderhavige niet achteraf samengesteld uit haar oeuvre, maar heeft de schrijfster deze zelf opgetekend en in 1879 voor de eerste keer gepubliceerd. Op het blad voor de opdrachten voorin het boek heeft ze geschreven:
"Meinen Freunden widme ich dieses Buch."
Ze was toen negenenveertig jaar oud en had weliswaar enige bekendheid verworven met gedichten en als schrijfster van verhalen, maar de publicatie van juist deze verzameling aforismen bezorgde haar een hele schare nieuwe vrienden, en tevens is daarmede gebleken dat ze de Duitse literatuur een groot geschenk heeft gegeven, dat allengs in steeds meer andere landen waardering ondervond.
Het meest wezenlijke kenmerk van deze aforismen is dat ze niet zijn ontstaan als gevolg van een denkproces, maar door observaties in het leven van alledag. De schrijfster heeft haar scherpe inzicht op de juiste wijze weten te doseren, en deze met haar diep voelende, vrouwelijke inborst te combineren.
Marie von Ebner-Eschenbach is op 12 maart 1916 in Wenen gestorven.
____________
Afbeeldingen
1. De verzameling Aforismen werd in 1939 — zestig jaar na de oorspronkelijke publicatie — in de hier afgebeelde editie van de Insel-Bücherei als nummer 543 uitgegeven.
2. Marie von Ebner-Eschenbach.
3. Dit is de thans nog steeds verkrijgbare editie uit 1986 van de bewuste Aforismen in de Insel-Bücherei. De prijs bedraagt € 8,80.